Plan szczepień osoby dorosłej zależy od wieku, dotychczasowych szczepień, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, ciąży, wykonywanej pracy, podróży oraz planowanego leczenia. Do szczepień zalecanych większości dorosłych należą szczepienie przeciw grypie w każdym sezonie oraz dawka przypominająca Tdap przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi co 10 lat. W każdej ciąży podaje się dodatkową dawkę Tdap między 27 a 36 tygodniem, niezależnie od wcześniejszych szczepień. Trzeba również uzupełnić brakujące dawki, między innymi przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce oraz ospie wietrznej, a także ocenić wskazania do szczepień przeciw HPV, pneumokokom, półpaścowi, RSV, COVID-19, kleszczowemu zapaleniu mózgu i chorobom związanym z planowaną podróżą.
Profilaktyka szczepienna nie kończy się w dzieciństwie. Odporność przeciw niektórym chorobom, między innymi krztuścowi, błonicy i tężcowi, z czasem słabnie. Jednocześnie wraz z wiekiem oraz rozwojem chorób przewlekłych wzrasta ryzyko ciężkiego przebiegu grypy, zakażeń pneumokokowych, półpaśca i innych chorób zakaźnych. Wskazania do szczepień mogą zmienić także ciąża, podróż, rodzaj wykonywanej pracy lub leczenie obniżające odporność.
Plan szczepień powinien uwzględniać nie tylko wiek, lecz także dokumentację wcześniejszych dawek, stan zdrowia, przyjmowane leki, ryzyko zawodowe i plany wyjazdowe. Nie ma jednego zestawu odpowiedniego dla wszystkich dorosłych.
Szczepienie przeciw grypie zaleca się w każdym sezonie. Najlepiej przyjąć je przed wzrostem liczby zachorowań, zwykle jesienią, ale szczepienie ma sens również później, dopóki wirus krąży w populacji. Na ciężki przebieg są szczególnie narażeni seniorzy, kobiety w ciąży, osoby z chorobami przewlekłymi lub niedoborami odporności oraz personel medyczny.
Więcej informacji o wskazaniach i wyborze terminu znajduje się w artykule „Szczepienie przeciw grypie: dla kogo i kiedy?”.
Odporność przeciw krztuścowi słabnie zarówno po szczepieniu, jak i po przechorowaniu. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok zaleca dorosłym podawanie jednej dawki przypominającej Tdap co 10 lat zamiast dawki Td. W każdej ciąży podaje się dodatkową dawkę Tdap między 27 a 36 tygodniem. Przy zagrożeniu porodem przedwczesnym można ją podać po ukończeniu 20 tygodnia ciąży.
Szczegóły dotyczące dawek przypominających i szczepienia w ciąży opisano w artykule „Krztusiec u dorosłych: kiedy dawka przypominająca?”.
Szczepienie przeciw pneumokokom zaleca się osobom starszym oraz młodszym dorosłym ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego zakażenia. Dotyczy to między innymi osób z przewlekłymi chorobami serca, płuc, wątroby lub nerek, cukrzycą, niedoborem odporności, brakiem śledziony lub jej niewydolnością, wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego albo implantem ślimakowym. Wybór szczepionki i schematu zależy od wieku, chorób oraz wcześniej przyjętych dawek.
Wskazania i dostępne schematy omówiono szerzej w artykule „Szczepienie przeciw pneumokokom: dla kogo?”.
Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B zaleca się osobom wcześniej nieszczepionym. Ma ono szczególne znaczenie przy ryzyku kontaktu z krwią, transmisji seksualnej, przewlekłych chorobach wątroby lub nerek, niedoborze odporności, przed niektórymi zabiegami i leczeniem immunosupresyjnym oraz przed podróżą do regionów częstego występowania HBV. Przed planowaną ciążą warto sprawdzić i w razie potrzeby uzupełnić szczepienie, choć preparat może być podany także w ciąży, jeżeli istnieją wskazania.
W ramach przeglądu szczepień należy również ocenić, czy udokumentowano dwie dawki MMR oraz odporność na ospę wietrzną. Osobnej oceny wymagają wskazania do szczepień przeciw HPV i WZW A.
Więcej informacji znajduje się w artykule „Szczepienie przeciw WZW B u dorosłych: kiedy warto?”.
U osób starszych, poza szczepieniami przeciw grypie, błonicy, tężcowi, krztuścowi i pneumokokom, należy ocenić wskazania do szczepień przeciw półpaścowi, RSV i COVID-19. Szczepionki przeciw RSV są bezpłatne dla osób od 65 roku życia, a dla osób w wieku 60-64 lat objęte refundacją 50%. Szczepienie przeciw półpaścowi zaleca się osobom po 50. roku życia oraz młodszym dorosłym ze zwiększonym ryzykiem zachorowania. Refundacja zależy od wieku i chorób współistniejących.
Dobór szczepień dla konkretnej osoby przedstawiono w artykule „Szczepienia dla seniorów: które są najważniejsze?”.
Szczepionki nieżywe nie zawierają drobnoustrojów zdolnych do namnażania, dlatego sam niedobór odporności nie stanowi przeciwwskazania do ich podania. Odpowiedź poszczepienna może być jednak słabsza, zwłaszcza w trakcie intensywnego leczenia immunosupresyjnego. Szczepionki żywe, między innymi MMR oraz szczepionki przeciw ospie wietrznej i żółtej gorączce, mogą być przeciwwskazane. Decyzja zależy od rodzaju i stopnia immunosupresji, przyjmowanych leków oraz czasu, który upłynął od leczenia. U osób żyjących z HIV znaczenie ma między innymi liczba limfocytów CD4.
Zasady kwalifikacji w tej grupie omówiono w artykule „Szczepienia przy obniżonej odporności: o czym pamiętać?”.
Historię szczepień należy przejrzeć możliwie wcześnie, najlepiej od razu po zaplanowaniu leczenia. Orientacyjnie szczepionki nieżywe podaje się co najmniej 2 tygodnie, a żywe co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem terapii. Nie jest to jednak zasada odpowiednia dla każdego leku. Leczenie anty-CD20, chemioterapia, przeszczepienie i duże dawki glikokortykosteroidów wymagają indywidualnego harmonogramu. Szczepionki żywe można rozważyć po zakończeniu leczenia dopiero wtedy, gdy odporność się odbuduje i minie odstęp wymagany dla danej terapii.
Planowanie szczepień przed terapią opisano w artykule „Szczepienia przed leczeniem immunosupresyjnym i biologicznym”.
Szczepienie przeciw grypie powtarza się w każdym sezonie, a dawkę Tdap podaje się dorosłym co 10 lat zamiast Td. Osobną dawkę Tdap zaleca się w każdej ciąży. Szczepienia przeciw COVID-19 realizuje się zgodnie z aktualnymi komunikatami sezonowymi. Potrzeba kolejnych dawek pozostałych szczepionek zależy od preparatu, wieku, czynników ryzyka i wcześniej zrealizowanego schematu.
Warto zebrać książeczkę szczepień, wypisy ze szpitala i dane dostępne w Internetowym Koncie Pacjenta. Starsze szczepienia mogą nie być widoczne w dokumentacji elektronicznej. Następnie należy zestawić historię szczepień z wiekiem, chorobami, przyjmowanymi lekami, ciążą, rodzajem pracy i planami podróży.
Konsultacja jest szczególnie ważna przy braku dokumentacji, w ciąży, przy niedoborze odporności, chorobach przewlekłych, przed leczeniem immunosupresyjnym oraz przed podróżą. W aptekach mających umowę z NFZ dorośli mogą wykonać wiele szczepień. Kwalifikacja i podanie są finansowane ze środków publicznych, natomiast odpłatność za szczepionkę zależy od aktualnych zasad refundacji.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej kwalifikacji do szczepienia.
Kwalifikacja pozwala ustalić plan na podstawie dokumentacji, wieku, chorób, przyjmowanych leków i najbliższych planów.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych, zajmująca się także hepatologią i medycyną podróży.
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 roku.
Najbardziej uniwersalne są szczepienie przeciw grypie w każdym sezonie oraz dawka Tdap co 10 lat. Pozostałe zależą od wcześniejszych szczepień, wieku, stanu zdrowia i ryzyka. Mogą obejmować szczepienia przeciw WZW B, MMR, ospie wietrznej, HPV, COVID-19, pneumokokom, półpaścowi, RSV, KZM i chorobom związanym z podróżą.
U dorosłych jedną dawkę Tdap podaje się co 10 lat zamiast Td. W każdej ciąży zaleca się dodatkową dawkę między 27 a 36 tygodniem, niezależnie od wcześniejszych szczepień. Przy zagrożeniu porodem przedwczesnym można ją podać po ukończeniu 20 tygodnia ciąży.
Tak. Szczepienie powtarza się w każdym sezonie, ponieważ wirus grypy się zmienia, a ochrona z czasem słabnie. Najlepiej zaszczepić się jesienią przed wzrostem zachorowań, ale szczepienie później nadal ma sens, dopóki wirus krąży.
Szczepienie zaleca się osobom starszym oraz dorosłym z czynnikami ryzyka, między innymi z przewlekłymi chorobami serca, płuc, wątroby lub nerek, cukrzycą, niedoborem odporności, asplenią, wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego albo implantem ślimakowym. Schemat zależy od wcześniejszych szczepień.
Tak. Szczepionki nieżywe można zwykle podawać, chociaż odpowiedź może być słabsza. Szczepionki żywe mogą być przeciwwskazane. Kwalifikacja wymaga uwzględnienia rodzaju choroby, leczenia i stopnia immunosupresji.
Przegląd szczepień należy wykonać od razu po ustaleniu planu terapii. Orientacyjnie szczepionki nieżywe podaje się co najmniej 2 tygodnie, a żywe co najmniej 4 tygodnie przed leczeniem. Dokładny harmonogram zależy od leku, dawki i choroby.
zweryfikowano 15 lipca 2026 roku. Zalecenia i zasady refundacji mogą zmieniać się w kolejnych sezonach.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.