Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B zaleca się osobom wcześniej nieszczepionym. Ma szczególne znaczenie przy ryzyku kontaktu z krwią lub transmisji seksualnej, przewlekłych chorobach wątroby lub nerek, cukrzycy, niedoborach odporności, przed leczeniem immunosupresyjnym oraz przed podróżą do regionów częstego występowania HBV. Brak dokumentacji nie pozwala stwierdzić, czy osoba była prawidłowo zaszczepiona. Można rozważyć jednorazowe oznaczenie HBsAg, anty-HBs i anty-HBc total, ale badania nie powinny opóźniać szczepienia osoby ze wskazaniami.
HBV przenosi się przez krew, kontakty seksualne oraz z matki na dziecko. Do zakażenia może dojść również podczas zabiegów naruszających skórę wykonywanych z użyciem niesterylnego sprzętu oraz przez wspólne przedmioty, które mogły mieć kontakt z krwią, na przykład maszynki do golenia. Wirus nie przenosi się przez wspólne posiłki, przytulanie ani zwykły kontakt domowy.
U części dorosłych zakażenie przebiega łagodnie lub bezobjawowo. U niektórych przechodzi jednak w zakażenie przewlekłe, które może po latach prowadzić do marskości i raka wątrobowokomórkowego. Choroba wątroby może długo nie powodować charakterystycznych dolegliwości, dlatego zakażenie bywa wykrywane dopiero w badaniach lub na etapie powikłań. Szczepienie zapobiega zakażeniu, zanim dojdzie do kontaktu z wirusem.
Powszechne szczepienia niemowląt przeciw WZW B wprowadzano w Polsce w latach 90. Sam rok urodzenia nie potwierdza jednak przyjęcia pełnego schematu. Najważniejsza jest wiarygodna dokumentacja, a w wybranych sytuacjach również wyniki HBsAg, anty-HBs i anty-HBc total.
Szczepienie ma szczególne znaczenie dla personelu medycznego, partnerów seksualnych i domowników osób zakażonych HBV, osób z wieloma partnerami seksualnymi, przewlekłymi chorobami wątroby lub nerek, cukrzycą, HIV albo innym niedoborem odporności, a także przed leczeniem immunosupresyjnym i podróżą do regionów o wysokiej częstości zakażeń.
Szczepionka przeciw WZW B jest rekombinowana i nie zawiera żywego wirusa. Można ją stosować u osób z niedoborem odporności oraz w ciąży, jeżeli istnieją wskazania. Przy immunosupresji odpowiedź może być słabsza, dlatego schemat najlepiej rozpocząć przed leczeniem.
Najczęściej stosuje się schemat trzydawkowy, ale liczba dawek i odstępy zależą od preparatu, wieku, stanu zdrowia i potrzeby szybkiego uzyskania ochrony. Dostępne są również szczepionki skojarzone przeciw WZW A i WZW B.
Osoby z prawidłową odpornością, które ukończyły pełny schemat, zwykle nie potrzebują dawek przypominających ani okresowego oznaczania anty-HBs. Kontrolę odpowiedzi po 1-2 miesiącach od ostatniej dawki zaleca się wybranym grupom, między innymi personelowi narażonemu zawodowo, osobom dializowanym, pacjentom z niedoborami odporności oraz partnerom seksualnym osób HBsAg-dodatnich. Za ochronne uznaje się stężenie anty-HBs wynoszące co najmniej 10 mIU/ml, oznaczone w odpowiednim czasie po szczepieniu.
Zbierz dokumentację szczepień. Jeżeli jej brakuje, omów wykonanie panelu HBsAg, anty-HBs i anty-HBc total oraz rozpoczęcie szczepienia bez zbędnej zwłoki. Osoby z grup ryzyka, przed leczeniem immunosupresyjnym lub podróżą powinny zaplanować schemat odpowiednio wcześnie.
Po zakłuciu, kontakcie błon śluzowych z krwią albo kontakcie seksualnym z osobą zakażoną HBV zgłoś się pilnie w celu oceny profilaktyki poekspozycyjnej. Postępowanie zależy od statusu osoby narażonej i źródła ekspozycji. Może obejmować szczepienie oraz immunoglobulinę przeciw HBV i powinno zostać rozpoczęte możliwie szybko.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych.
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 roku.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Kwalifikacja pozwala ocenić dokumentację, wyniki badań i właściwy schemat szczepienia przeciw WZW B.
Zwykle nie. Osoba z udokumentowanym pełnym schematem i prawidłową odpornością nie potrzebuje rutynowych dawek przypominających ani okresowego oznaczania anty-HBs. Inne zasady mogą dotyczyć wybranych grup ryzyka.
Najczęściej stosuje się trzy dawki podawane w ciągu kilku miesięcy. Dostępne są także inne schematy, w tym przyspieszone i przeznaczone dla wybranych grup pacjentów. Liczbę dawek i odstępy ustala się na podstawie preparatu oraz sytuacji klinicznej.
Nie u każdej osoby. Anty-HBs oznacza się 1-2 miesiące po ostatniej dawce w wybranych grupach, między innymi u personelu narażonego zawodowo, osób dializowanych, pacjentów z niedoborem odporności i partnerów seksualnych osób HBsAg-dodatnich. Do oceny zakażenia lub przebytego kontaktu z HBV służy pełny panel, a nie samo anty-HBs.
Tak. Jest to szczepionka nieżywa, która nie może wywołać zakażenia. Można ją stosować przy niedoborze odporności oraz w ciąży, jeżeli istnieją wskazania. Przy immunosupresji odpowiedź bywa słabsza, dlatego szczepienie warto zaplanować przed rozpoczęciem leczenia.
Najpierw sprawdź dostępną dokumentację. Jeżeli jej nie ma, można rozważyć panel HBsAg, anty-HBs i anty-HBc total. Badania nie powinny jednak opóźniać rozpoczęcia szczepienia u osoby ze wskazaniami. Podanie dodatkowej dawki szczepionki nieżywej osobie już odpornej nie stanowi zagrożenia.
zweryfikowano 15 lipca 2026 roku. Zalecenia mogą zmieniać się wraz z aktualizacją wytycznych.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.