Denga, Zika, chikungunya
Trzy choroby wirusowe, jeden wektor, jedna podstawowa ochrona: repelenty. Denga, Zika i chikungunya są przenoszone przez komary z rodzaju Aedes, aktywne głównie w ciągu dnia (w przeciwieństwie do malarii, gdzie komary Anopheles są aktywne wieczorem i w nocy). Ich zasięg geograficzny systematycznie się rozszerza. W ostatnich latach wprowadzono szczepionki przeciw dendze i chikungunyi, ale ich zastosowanie jest ograniczone i wymaga indywidualnej kwalifikacji.
Denga
Najczęstsza choroba wirusowa przenoszona przez komary w tropikach. Objawy: wysoka gorączka, silne bóle mięśni i stawów (stąd potoczna nazwa „breakbone fever”), wysypka, ból za gałkami ocznymi. Przebieg: najczęściej samoograniczający. Ale drugie zakażenie (innym serotypem) niesie ryzyko ciężkiej postaci: gorączki krwotocznej lub wstrząsu.
Szczepionka Qdenga: nowa szczepionka, schemat 2 dawki (0 i 3 miesiące). Wskazania zależą od regionu podróży i wcześniejszej ekspozycji. Kwalifikacja wymaga indywidualnej oceny. Na konsultacji omówię, czy ma sens dla Twojej podróży.
Zika
Szczególnie ważna dla kobiet w ciąży i planujących ciążę. Zakażenie wirusem Zika w ciąży niesie ryzyko wad wrodzonych u dziecka, w tym małogłowia. Zalecenia: unikanie podróży do regionów endemicznych w ciąży. Po powrocie z regionu endemicznego: odroczenie planowania ciąży (stosowanie antykoncepcji przez okres zależny od sytuacji klinicznej). Więcej o przygotowaniu do ciąży: /badania-przed-ciaza/.
Chikungunya
Silne bóle stawów, które mogą utrzymywać się miesiącami po przebytym zakażeniu. Brak leczenia przyczynowego. Dostępna szczepionka, jednak wskazania są ograniczone, a kwalifikacja indywidualna.
Ochrona przed komarami
Kluczowy element ochrony przed wszystkimi trzema chorobami: repelenty z DEET 30-50% na odsłoniętą skórę, odzież zakrywająca skórę, unikanie miejsc o dużej liczbie komarów i stojącej wody. Komary Aedes są aktywne głównie w ciągu dnia, w przeciwieństwie do komarów malarycznych (Anopheles), które atakują wieczorem i w nocy.
Z mojego gabinetu: Pacjenci często pytają o „szczepienie na choroby przenoszone przez komary”. Nie ma jednego szczepienia, które chroni przed wszystkim. Szczepionka Qdenga chroni przed dengą, ale nie przed Zika czy chikungunyą. Repelenty chronią przed wszystkimi trzema, i dodatkowo przed malarią. Dlatego repelent z DEET to absolutna podstawa każdej podróży tropikalnej.
Kiedy do mnie?
Kwalifikacja do szczepienia przeciw dendze (Qdenga) lub chikungunyi (Ixchic); planowanie podróży w ciąży lub przy planowaniu ciąży (Zika); gorączka po powrocie z tropików; indywidualna ocena ryzyka przed wyjazdem.
Czy istnieje szczepionka na dengę?
Tak. Szczepionka Qdenga (2 dawki, odstęp 3 miesiące). Ale wskazania zależą od regionu podróży i wcześniejszej ekspozycji. Nie jest zalecana rutynowo każdemu podróżnikowi. Na konsultacji oceniam, czy w Twoim przypadku ma sens.
Czy Zika jest groźna jeśli nie jestem w ciąży?
U osób niebędących w ciąży Zika przebiega zazwyczaj łagodnie lub bezobjawowo. Ryzyko dotyczy przede wszystkim kobiet w ciąży (wady wrodzone u płodu). Jeśli planujesz ciążę po powrocie z tropików, omówimy odroczenie i diagnostykę.
Jak odróżnić dengę od malarii?
Obie dają gorączkę, ale denga to najczęściej: silne bóle stawów i mięśni, wysypka, ból za oczami, trombocytopenia. Malaria: gorączka z dreszczami, poty. Różnicowanie wymaga badań laboratoryjnych. Każda gorączka po powrocie z tropików wymaga pilnej konsultacji.
Komary przenoszące malarię a komary przenoszące dengę, jaka jest różnica?
Komary z rodzaju Aedes (denga, Zika, chikungunya) są aktywne w ciągu dnia. Komary Anopheles (malaria) w nocy. Repelenty zawierające DEET chronią przed ukłuciami obu typów komarów.
Moskitiery i klimatyzacja są szczególnie ważne w profilaktyce malarii (ekspozycja nocna), natomiast stosowanie repelentów w ciągu dnia ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu dendze, Zika, czy chikungunya.