Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)
KZM to jedna z chorób, których można całkowicie uniknąć, pod warunkiem, że się zaszczepiesz. I to jest kluczowa różnica między KZM a boreliozą: na boreliozę nie ma szczepionki, ale jest skuteczne leczenie antybiotykiem. Na KZM jest szczepionka, ale nie ma leczenia przyczynowego, jeśli dojdzie do zakażenia, możemy leczyć tylko objawy. Dlatego szczepienie KZM to nie „mit”, to jedyna realna ochrona.
Czym jest KZM?
Kleszczowe zapalenie mózgu to ciężka choroba wirusowa przenoszona przez kleszcze (ten sam wektor co borelioza, ale inny patogen, wirus, nie bakteria). Przebieg może być dwufazowy: początkowo objawy grypopodobne, następnie (u części chorych) zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu z objawami neurologicznymi. Możliwe trwałe następstwa: zaburzenia koncentracji, pamięci, chroniczne zmęczenie, niedowłady. Nie ma leczenia przyczynowego.
Rejony endemiczne w Polsce
Najwyższe ryzyko: Warmia i Mazury, Podlasie, Podkarpacie. Istotne ryzyko: Dolny Śląsk, Małopolska, Lubelszczyzna. Sezon aktywności kleszczy: wiosna, jesień (szczyt: maj, listopad). Ale kleszcze występują również w parkach miejskich, ogrodach działkowych i na przedmieściach, nie trzeba jechać w Bieszczady, żeby być narażonym.
Z mojego gabinetu: Coraz częściej szczepienie KZM zalecam nie tylko osobom z terenów endemicznych, ale każdemu, kto spędza czas na świeżym powietrzu, działkowcom, biegaczom, rodzinom z dziećmi. Zasięg kleszczy w Polsce się rozszerza, a jedno ukąszenie wystarczy.
Szczepienie
Schemat podstawowy: 3 dawki (0, 1-3 miesiące, 5-12 miesięcy). Dawki przypominające co 3-5 lat (zależnie od wieku i preparatu). Skuteczność powyżej 95% po pełnym schemacie. Możliwy schemat przyspieszony, stosuję go, gdy pacjent zgłasza się na krótko przed sezonem lub podróżą.
Szczepionka jest dostępna w moim gabinecie. Można ją podawać jednocześnie z innymi szczepionkami. Szczepienie jest wskazane również u dzieci, omówimy schemat na wizycie.
KZM a borelioza, porównanie
Obie infekcje są przenoszone przez kleszcze, ale to zupełnie różne choroby. Borelioza: bakteria, jest leczenie (antybiotyk), nie ma szczepionki. KZM: wirus, nie ma leczenia przyczynowego, jest skuteczna szczepionka. Ukąszenie jednego kleszcza może przenieść obie choroby jednocześnie. Dlatego szczepienie KZM + profilaktyka ukąszeń to optymalna strategia. Więcej o boreliozie: /borelioza/.
Kiedy do mnie?
Chcesz się zaszczepić profilaktycznie (mieszkasz lub spędzasz czas w rejonie endemicznym, aktywność na świeżym powietrzu, działka, trekking); kontynuacja schematu lub dawka przypominająca; ocena ryzyka po ekspozycji na kleszcze; szczepienie przed podróżą do rejonów endemicznych KZM w Europie (Austria, kraje bałtyckie, Skandynawia).
Czy szczepienie na kleszcze chroni przed boreliozą?
Nie. Szczepienie KZM chroni wyłącznie przed kleszczowym zapaleniem mózgu (wirusem). Nie chroni przed boreliozą (bakterią). To są dwie różne choroby przenoszone przez tego samego kleszcza. Boreliozę leczy się antybiotykiem. Na KZM nie ma leczenia, dlatego szczepienie jest tak ważne.
Ile dawek potrzebuję?
Pełny schemat to 3 dawki: pierwsza, druga po 1-3 miesiącach, trzecia po 5-12 miesiącach. Ochronę uzyskujesz już po drugiej dawce (choć pełna wymaga trzeciej). Dawki przypominające co 3-5 lat. Istnieje też schemat przyspieszony.
Czy warto się szczepić, jeśli mieszkam w Warszawie?
Tak. Kleszcze występują również w parkach, ogrodach działkowych i na przedmieściach. Jeśli spędzasz czas na świeżym powietrzu, biegasz w lesie, masz działkę pod miastem lub jeździś na działkę na Mazury, szczepienie jest zasadne.
Czy dzieci mogą być szczepione na KZM?
Tak, szczepienie jest dostępne od 1. roku życia. Schemat analogiczny do dorosłych, dostosowany do wieku dziecka. Szczególnie zalecane, jeśli dziecko spędza czas na terenach leśnych lub w rejonach endemicznych.
Czy mogę się zaszczepić na KZM i inne choroby tego samego dnia?
Tak. Szczepionkę KZM można podać jednocześnie z innymi szczepionkami (np. WZW A, WZW B, dur brzuszny). Na wizycie ustalimy optymalny plan, często wystarczy jedna wizyta.