U osoby starszej należy ocenić co najmniej szczepienia przeciw grypie, COVID-19, błonicy, tężcowi i krztuścowi, pneumokokom, półpaścowi oraz RSV. Szczepienia przeciw KZM, WZW A, WZW B i innym chorobom dobiera się do stanu zdrowia, stylu życia, pracy i podróży. Wiek, od którego szczepienie jest zalecane, nie zawsze pokrywa się z wiekiem uprawniającym do refundacji.
Największe znaczenie ma ochrona przed zakażeniami, które u osób starszych częściej prowadzą do hospitalizacji, utraty sprawności i długotrwałych powikłań. Plan powinien uwzględniać choroby przewlekłe, przyjmowane leki i wcześniej zrealizowane szczepienia.
Wraz z wiekiem odpowiedź immunologiczna staje się mniej sprawna. Zjawisko to określa się jako immunosenescencję. Zakażenia mogą mieć cięższy przebieg, częściej prowadzić do powikłań i powodować zaostrzenie chorób przewlekłych. Ryzyko dodatkowo zwiększają między innymi cukrzyca oraz choroby serca, płuc, wątroby i nerek.
Większość szczepionek zalecanych osobom starszym jest nieżywa. Nie może wywołać choroby, przed którą chroni, ale odpowiedź poszczepienna może być słabsza z powodu wieku lub leczenia immunosupresyjnego.
Szczepienie przeciw grypie podaje się w każdym sezonie. U osób starszych zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu, zapalenia płuc, hospitalizacji i zaostrzenia chorób serca lub płuc. Dostępność preparatów przeznaczonych dla starszych grup wieku zależy od sezonu i zasad refundacji.
Najlepiej zaszczepić się jesienią, ale szczepienie w trakcie sezonu nadal ma sens, dopóki wirus krąży.
Pneumokoki mogą wywołać zapalenie płuc, sepsę i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Szczepienie zaleca się osobom starszym i dorosłym z czynnikami ryzyka. Schemat zależy od wcześniejszych dawek i zastosowanego preparatu.
Szczepienia przeciw pneumokokom nie powtarza się co roku. Wybór szczepionki i kolejność dawek ustala się na podstawie wieku, chorób i wcześniejszego uodpornienia.
Jedną dawkę Tdap podaje się co 10 lat zamiast Td. Krztusiec u osoby starszej może powodować wielotygodniowy kaszel, zaburzenia snu, omdlenia, urazy żeber i zaostrzenie chorób współistniejących.
Aktualne szczepienia osób z otoczenia niemowlęcia są dodatkowym elementem ochrony, ale nie zastępują szczepienia Tdap w każdej ciąży.
Szczepienia przeciw COVID-19 są organizowane sezonowo na podstawie komunikatów Ministra Zdrowia. Przed szczepieniem należy sprawdzić zasady, dostępne preparaty i zalecenia obowiązujące w danym sezonie.
Rekombinowane szczepienie przeciw półpaścowi zaleca się osobom po 50. roku życia oraz dorosłym ze zwiększonym ryzykiem zachorowania. Schemat obejmuje dwie dawki. Szczepionka jest bezpłatna dla osób od 65. roku życia ze zwiększonym ryzykiem zachorowania, a dla dorosłych od 18. roku życia należących do grup ryzyka objęta refundacją 50%.
Szczepienie przeciw RSV zaleca się osobom od 60. roku życia oraz osobom w wieku 50-59 lat ze zwiększonym ryzykiem ciężkiej choroby wywołanej przez RSV. Szczepionki są bezpłatne dla osób od 65. roku życia, a w wieku 60-64 lat objęte refundacją 50%. Szczepienie przeciw KZM rozważa się u osób regularnie przebywających na terenach występowania wirusa i narażonych na ukąszenia kleszczy.
Osoba, która nie była szczepiona przeciw WZW B, powinna ocenić wskazania do uzupełnienia schematu. Szczepienie ma szczególne znaczenie przy ryzyku kontaktu z krwią lub transmisji seksualnej, przewlekłych chorobach wątroby i nerek, przed immunosupresją oraz podróżą. Szczepienie przeciw WZW A zaleca się między innymi podróżnym oraz osobom z określonym ryzykiem zawodowym, epidemiologicznym lub klinicznym.
Szczepionki przeciw grypie, pneumokokom, błonicy, tężcowi i krztuścowi, półpaścowi, RSV i COVID-19 są nieżywe. Można je stosować przy niedoborze odporności, chociaż ich skuteczność może być mniejsza. Termin należy dostosować do rodzaju leczenia. Szczepionki żywe wymagają oddzielnej oceny.
Przygotuj dokumentację szczepień oraz listę chorób i leków. Podczas konsultacji:
Nie trzeba samodzielnie znać wszystkich schematów. Osobie kwalifikującej należy jednak przekazać pełną historię chorób, leków i wcześniejszych szczepień.
Przegląd szczepień warto wykonać przed sezonem infekcyjnym, po rozpoznaniu nowej choroby przewlekłej, po wejściu w starszą grupę wieku oraz przed rozpoczęciem immunosupresji. Wiele szczepień można obecnie wykonać także w aptekach mających umowę z NFZ.
Ból ramienia, zaczerwienienie, zmęczenie i krótkotrwały stan podgorączkowy należą do częstych odczynów poszczepiennych. Duszność, obrzęk twarzy lub gardła, uogólniona pokrzywka albo szybkie pogorszenie stanu wymagają pilnej pomocy. Wysoka gorączka z dusznością, ból w klatce piersiowej lub splątanie mogą świadczyć o zakażeniu i wymagają odrębnej diagnostyki.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska.
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 roku.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Przegląd szczepień pozwala ustalić priorytety odpowiednie do wieku, chorób przewlekłych, leków i wcześniejszych dawek.
Najczęściej ocenia się szczepienia przeciw grypie w każdym sezonie, COVID-19 zgodnie z aktualnym programem, Tdap co 10 lat oraz przeciwko pneumokokom, półpaścowi i RSV. Pozostałe zależą od dokumentacji, chorób, pracy i podróży.
W każdym sezonie, najlepiej jesienią przed wzrostem zachorowań. Szczepienie zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu, zapalenia płuc, hospitalizacji i zaostrzenia chorób serca lub płuc.
Tak. Jedną dawkę Tdap zaleca się co 10 lat zamiast Td. Szczepienie ma chronić samą osobę starszą, a w przypadku bliskiego kontaktu z niemowlęciem stanowi także dodatkowy element ograniczania ryzyka transmisji.
Nie. Szczepienie przeciw pneumokokom nie jest sezonowe. Liczba dawek i ich kolejność zależą od wieku, chorób, zastosowanego preparatu oraz wcześniejszych szczepień.
Tak. Podstawowe szczepionki zalecane osobom starszym są nieżywe. Nie wywołują zakażenia, ale odpowiedź może być słabsza. Termin należy skoordynować z leczeniem immunosupresyjnym.
zweryfikowano 15 lipca 2026 roku. Zalecenia i zasady refundacji mogą zmieniać się w kolejnych sezonach.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.