Przy niedoborze odporności wzrasta ryzyko ciężkiego przebiegu zakażeń, dlatego szczepienia mają szczególne znaczenie. Szczepionki nieżywe nie zawierają drobnoustrojów zdolnych do namnażania i można je zwykle podawać, choć odpowiedź może być słabsza. Szczepionki żywe mogą być przeciwwskazane. Decyzja zależy od rodzaju i stopnia immunosupresji, stosowanego leczenia oraz, u osób żyjących z HIV, między innymi liczby limfocytów CD4.
Do tej grupy należą między innymi osoby po przeszczepieniu, w trakcie leczenia onkologicznego lub biologicznego, żyjące z HIV, bez śledziony, z pierwotnymi niedoborami odporności oraz leczone dużymi dawkami glikokortykosteroidów. Poszczególne choroby i terapie nie powodują jednak takiego samego stopnia immunosupresji.
Osoba z zaburzeniami odporności może ciężej przechodzić zakażenia, które u zdrowego dorosłego miałyby łagodniejszy przebieg. Grypa, zakażenia pneumokokowe, półpasiec i wirusowe zapalenia wątroby częściej prowadzą w tej grupie do powikłań i hospitalizacji.
Odpowiedź poszczepienna może być słabsza lub utrzymywać się krócej. W wybranych sytuacjach stosuje się dodatkowe dawki, inne odstępy albo kontrolę odpowiedzi serologicznej. Postępowanie zależy od szczepionki, choroby podstawowej i rodzaju leczenia.
Szczepionki nieżywe nie zawierają drobnoustroju zdolnego do namnażania. Należą do nich między innymi szczepionki przeciw grypie, pneumokokom, WZW A i WZW B, błonicy, tężcowi i krztuścowi, HPV, RSV, COVID-19 oraz rekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi.
Szczepionki żywe, między innymi MMR oraz szczepionki przeciw ospie wietrznej i żółtej gorączce, mogą u osoby z głębokim niedoborem odporności spowodować zakażenie wywołane szczepem szczepionkowym. Nie są jednak przeciwwskazane przy każdym rozpoznaniu. Kwalifikacja zależy od stopnia immunosupresji, leczenia i czasu, który upłynął od jego zakończenia.
Do najczęstszych priorytetów należą szczepienia przeciw grypie, pneumokokom, błonicy, tężcowi i krztuścowi, WZW B, COVID-19, półpaścowi i RSV. Przed rozpoczęciem immunosupresji należy również ocenić odporność na odrę, świnkę, różyczkę i ospę wietrzną oraz wskazania do szczepień przeciw HPV, WZW A, KZM i chorobom związanym z podróżą.
Najwięcej możliwości daje konsultacja przed rozpoczęciem leczenia. Szczepionki nieżywe można wtedy podać w okresie, w którym odpowiedź immunologiczna będzie prawdopodobnie lepsza. W razie braku odporności można także rozważyć szczepionki żywe z odpowiednim wyprzedzeniem.
Domownicy powinni mieć aktualne szczepienia. Większość szczepionek żywych może być podawana bliskim osoby z immunosupresją, ale po niektórych preparatach obowiązują szczególne środki ostrożności.
Przygotuj listę rozpoznań, wszystkich leków wraz z dawkami, terminy kolejnych cykli terapii oraz dokumentację szczepień. Szczególne znaczenie mają leki działające na limfocyty B, chemioterapia, leki stosowane po przeszczepieniu i duże dawki glikokortykosteroidów.
Nie odstawiaj ani nie przesuwaj leczenia samodzielnie w celu wykonania szczepienia. Harmonogram trzeba uzgodnić z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową.
Konsultację zaplanuj przed rozpoczęciem lub zmianą immunosupresji, przed przeszczepieniem oraz przed podróżą, która może wymagać szczepienia żywego. Im wcześniej zostanie przeprowadzony przegląd szczepień, tym większa szansa na ukończenie potrzebnych schematów.
Jeżeli leczenie już trwa, nie zakładaj, że szczepienie nie jest możliwe. Wiele szczepionek nieżywych można podać w trakcie terapii po odpowiednim dobraniu terminu.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska.
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 roku.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Kwalifikacja powinna uwzględniać rodzaj i stopień niedoboru odporności, wszystkie leki oraz terminy kolejnych dawek terapii.
Tak. Szczepionki nieżywe można zwykle podawać, a korzyść bywa szczególnie duża z powodu wysokiego ryzyka ciężkiego zakażenia. Odpowiedź poszczepienna może być jednak słabsza.
Przy głębokiej immunosupresji przeciwwskazane mogą być szczepionki żywe. Sama nazwa choroby nie wystarcza do oceny. Znaczenie mają stosowane leczenie, parametry odporności i czas, który upłynął od terapii.
Najlepiej przed rozpoczęciem leczenia. Orientacyjnie szczepionki nieżywe podaje się co najmniej 2 tygodnie, a żywe co najmniej 4 tygodnie wcześniej. Dokładne odstępy zależą od rodzaju terapii.
Odpowiedź może być słabsza, ale szczepienie nadal może zmniejszyć ryzyko zakażenia, ciężkiego przebiegu i powikłań. Dodatkowe dawki lub kontrolę odpowiedzi stosuje się tylko w określonych sytuacjach.
Tak. Aktualne szczepienia domowników zmniejszają ich ryzyko zachorowania i mogą ograniczyć prawdopodobieństwo przeniesienia zakażenia na osobę z obniżoną odpornością. Szczególne zasady dotyczące niektórych szczepionek żywych należy omówić indywidualnie.
zweryfikowano 15 lipca 2026 roku. Zalecenia mogą zmieniać się wraz z aktualizacją wytycznych.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.