Zakażenia przenoszone drogą płciową (STI) są przekazywane podczas kontaktów pochwowych, analnych i oralnych, a w przypadku niektórych patogenów także przez bezpośredni kontakt skóry lub błon śluzowych. Wiele z nich nie powoduje żadnych dolegliwości, dlatego zakres badań powinien uwzględniać rodzaj kontaktu, miejsca narażenia, czas od ekspozycji oraz indywidualne czynniki ryzyka. Nie istnieje jeden uniwersalny panel wykrywający wszystkie STI.
Zakażenia bakteryjne, takie jak chlamydioza, rzeżączka i kiła, oraz rzęsistkowicę można wyleczyć odpowiednio dobranym leczeniem. Wirus opryszczki pozostaje w organizmie, ale leki przeciwwirusowe pozwalają ograniczyć objawy, nawroty i ryzyko transmisji. Większość zakażeń HPV staje się z czasem niewykrywalna, jednak przetrwałe zakażenie typem wysokiego ryzyka może prowadzić do zmian przednowotworowych i nowotworów.
Profilaktyka obejmuje prawidłowe stosowanie prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych, szczepienia przeciw HPV i HBV, badania dobrane do ryzyka oraz profilaktykę HIV. Przy powtarzającym się narażeniu można rozważyć PrEP. Po jednorazowej ekspozycji mogącej wiązać się z ryzykiem HIV konieczna jest pilna ocena wskazań do PEP, którą należy rozpocząć jak najszybciej, najpóźniej w ciągu 72 godzin.
Chlamydioza, czyli zakażenie bakterią Chlamydia trachomatis, często przebiega bezobjawowo. Nieleczona może prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej, zwiększać ryzyko ciąży pozamacicznej oraz powodować zaburzenia płodności. Zakażenie wykrywa się testem NAAT z materiału pobranego z miejsc narażonych podczas kontaktu seksualnego. Po leczeniu zaleca się ponowne badanie po około 3 miesiącach, ponieważ ponowne zakażenia występują często.
Rzeżączkę wywołuje bakteria Neisseria gonorrhoeae. Zakażenie gardła, odbytnicy oraz szyjki macicy często nie powoduje objawów. Materiał do badania należy pobrać ze wszystkich miejsc narażonych podczas kontaktu seksualnego. Podstawową metodą diagnostyczną jest test NAAT. Posiew z oceną lekowrażliwości ma szczególne znaczenie przy podejrzeniu oporności, utrzymujących się objawach lub nieskuteczności leczenia.
Kiłę wywołuje krętek blady, Treponema pallidum. Choroba przebiega etapami. Początkowo może pojawić się niebolesne owrzodzenie, następnie zmiany skórne i objawy ogólne, a później okres utajenia bez dolegliwości. Nieleczone zakażenie może po latach prowadzić do poważnych powikłań narządowych. Badanie w kierunku kiły należy do rutynowej diagnostyki w ciąży, ponieważ zakażenie może zostać przeniesione na płód.
Opryszczkę narządów płciowych wywołują wirusy HSV-1 lub HSV-2. Po zakażeniu wirus pozostaje w organizmie i może okresowo powodować nawroty. Leki przeciwwirusowe skracają czas trwania objawów, zmniejszają częstość nawrotów i ograniczają ryzyko transmisji HSV-2, ale nie usuwają wirusa z organizmu. Przy świeżych pęcherzykach lub owrzodzeniach najbardziej miarodajne jest badanie PCR lub NAAT z wymazu ze zmiany. Rutynowe wykonywanie serologii HSV u wszystkich osób bez objawów nie jest zalecane.
HPV jest bardzo częstym zakażeniem. U większości osób staje się niewykrywalny w ciągu 1-2 lat. Przetrwałe zakażenie typem wysokiego ryzyka może prowadzić do raka szyjki macicy, sromu, pochwy, odbytu, prącia oraz części nowotworów gardła. Szczepienie zapobiega nowym zakażeniom typami zawartymi w szczepionce, ale nie leczy zakażenia już istniejącego. Osoby z szyjką macicy powinny uczestniczyć w programie badań przesiewowych niezależnie od szczepienia.
Rzęsistkowicę wywołuje pierwotniak Trichomonas vaginalis. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo albo powodować upławy, świąd, pieczenie i dyskomfort. Największą czułość mają testy molekularne. Leczenie obejmuje również aktualnych partnerów seksualnych. U kobiet zaleca się ponowne badanie po około 3 miesiącach, ponieważ ponowne zakażenia są częste.
Diagnostyka może obejmować także HIV, HBV i HCV, ale zakres badań zależy od rodzaju ekspozycji i indywidualnego ryzyka. HBV łatwo przenosi się drogą płciową, a skuteczną metodą profilaktyki jest szczepienie. Transmisja seksualna HCV występuje rzadziej, jednak ryzyko rośnie przy kontaktach powodujących uszkodzenie błon śluzowych, współistniejącym HIV oraz w niektórych grupach o zwiększonym narażeniu.
Brak dolegliwości nie wyklucza zakażenia. Bezobjawowo mogą przebiegać między innymi chlamydioza, rzeżączka gardła i odbytnicy, kiła utajona, zakażenie HIV oraz HPV. Nie oznacza to jednak, że każda osoba aktywna seksualnie potrzebuje takiego samego zestawu badań. Zakres przesiewu zależy od wieku, praktyk seksualnych, liczby i zmiany partnerów, ciąży, wcześniejszych STI oraz sytuacji epidemiologicznej.
Nie istnieje pojedyncze badanie, które wykrywałoby wszystkie zakażenia przenoszone drogą płciową. Zakres diagnostyki dobiera się do rodzaju kontaktu, czasu, który upłynął od ekspozycji, oraz miejsc narażonych na zakażenie, takich jak gardło, pochwa lub szyjka macicy, cewka moczowa i odbytnica. W diagnostyce chlamydiozy i rzeżączki materiał należy pobrać z odpowiednich miejsc kontaktu. Ujemny wynik testu NAAT z moczu nie wyklucza zakażenia gardła ani odbytnicy.
Znaczenie ma także okno diagnostyczne, czyli czas od zakażenia do momentu, w którym test może je wykryć. Po ekspozycji związanej z ryzykiem HIV nie należy czekać na upływ okna serologicznego. Ocenę wskazań do PEP trzeba przeprowadzić natychmiast, ponieważ profilaktykę należy rozpocząć jak najszybciej, nie później niż w ciągu 72 godzin. Badania wyjściowe wykonuje się równolegle, a następnie powtarza zgodnie z ustalonym harmonogramem.
Sposób leczenia zależy od przyczyny zakażenia, jego lokalizacji, stadium, ciąży, alergii oraz lokalnej sytuacji dotyczącej oporności drobnoustrojów.
Partnerzy seksualni wymagają postępowania odpowiedniego dla rozpoznanego zakażenia. W przypadku chlamydiozy i rzeżączki ocenia się i zazwyczaj leczy osoby, które miały kontakt seksualny z pacjentem w ciągu 60 dni poprzedzających wystąpienie objawów lub rozpoznanie zakażenia. Jeżeli ostatni kontakt miał miejsce wcześniej, oceny i leczenia wymaga przynajmniej ostatni partner seksualny. Przy kile sposób postępowania zależy od stadium zakażenia i czasu, który upłynął od kontaktu. Partner osoby z HSV lub HPV nie wymaga automatycznego leczenia. Powinien natomiast otrzymać informacje o możliwych objawach, sposobach ograniczania transmisji i wskazaniach do konsultacji.
Czas wstrzymania kontaktów seksualnych zależy od rozpoznania i zastosowanego leczenia. Po jednorazowym leczeniu chlamydiozy należy odczekać 7 dni, a przy terapii siedmiodniowej kontakty można wznowić po jej zakończeniu. W obu sytuacjach należy również poczekać, aż partnerzy zostaną leczeni, a ewentualne objawy ustąpią. Po leczeniu rzeżączki zaleca się wstrzymanie kontaktów seksualnych przez 7 dni oraz do czasu leczenia partnerów i ustąpienia objawów.
Po chlamydiozie i rzeżączce zaleca się ponowne badanie po około 3 miesiącach, przede wszystkim w celu wykrycia ponownego zakażenia. Takie samo postępowanie zaleca się kobietom leczonym z powodu rzęsistkowicy. Test potwierdzający wyleczenie wykonuje się tylko w określonych sytuacjach, między innymi po leczeniu chlamydiozy w ciąży, przy rzeżączce gardła, utrzymujących się objawach, wątpliwościach dotyczących prawidłowego przyjmowania leków lub podejrzeniu nieskuteczności terapii.
Nie istnieje metoda zapewniająca całkowitą ochronę, ale łączenie kilku działań wyraźnie zmniejsza ryzyko.
Konsultacji wymagają między innymi nietypowa wydzielina, pieczenie przy oddawaniu moczu, ból podbrzusza lub jąder, owrzodzenia, pęcherzyki, wysypka oraz informacja o rozpoznaniu STI u partnera. Po ekspozycji mogącej wiązać się z ryzykiem HIV należy natychmiast zgłosić się po ocenę wskazań do PEP, bez oczekiwania na objawy lub wynik badania. W ciąży wykonuje się rutynowe badania w kierunku HIV, kiły, HBV i HCV, a pozostałe testy dobiera się do wieku, objawów i indywidualnego ryzyka.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych, zajmująca się również hepatologią i medycyną podróży.
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 r.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Konsultacja pozwala dobrać badania, leczenie i dalszą profilaktykę do konkretnej sytuacji.
Tak. Bezobjawowo mogą przebiegać między innymi chlamydioza, rzeżączka gardła i odbytnicy, kiła utajona, HIV oraz HPV. Zakres badań dobiera się jednak do rodzaju kontaktów i indywidualnego ryzyka, zamiast wykonywać taki sam panel u każdej osoby.
Częstotliwość zależy od wieku, rodzaju kontaktów, liczby i zmiany partnerów, wcześniejszych STI oraz innych czynników ryzyka. U osób o zwiększonym narażeniu badania mogą być potrzebne raz w roku lub co 3-6 miesięcy. Każde miejsce kontaktu może wymagać pobrania osobnej próbki.
Nie. Prawidłowo stosowana prezerwatywa wyraźnie zmniejsza ryzyko wielu zakażeń, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed patogenami przenoszonymi również przez kontakt skóry poza osłoniętym obszarem, takimi jak HPV, HSV lub krętek blady.
Postępowanie zależy od rozpoznania. Przy chlamydiozie i rzeżączce partnerzy z ostatnich 60 dni zazwyczaj wymagają oceny i leczenia. Przy kile znaczenie mają stadium choroby i czas kontaktu. W przypadku HSV i HPV zasady są odmienne, a partner nie otrzymuje automatycznie antybiotyku.
Chlamydiozę, rzeżączkę, kiłę i rzęsistkowicę można wyleczyć odpowiednio dobranym leczeniem. Wirus HSV pozostaje w organizmie, ale można skutecznie ograniczać objawy i nawroty. Większość zakażeń HPV staje się samoistnie niewykrywalna, natomiast przetrwałe zakażenie wymaga właściwego nadzoru i leczenia powstałych zmian.
Chlamydiozę i rzeżączkę wykrywa się testem NAAT z miejsc ekspozycji, kiłę badaniami serologicznymi, a HIV laboratoryjnym testem antygen/przeciwciała. W diagnostyce HBV wykorzystuje się HBsAg, anty-HBs i anty-HBc total, natomiast aktywne zakażenie HCV potwierdza się oznaczeniem HCV RNA. Przy opryszczce najbardziej miarodajny jest wymaz ze świeżej zmiany. Test HPV HR służy do przesiewu raka szyjki macicy, a nie do uniwersalnego badania w kierunku STI.
Tak. W Polsce standard opieki nad ciężarną obejmuje badania w kierunku HIV, kiły, HBsAg i HCV. Diagnostykę chlamydiozy, rzeżączki oraz innych STI dobiera się do objawów i czynników ryzyka. Wykrycie zakażenia pozwala rozpocząć leczenie lub profilaktykę zmniejszającą ryzyko transmisji na dziecko.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.