Szczepienie przeciw HPV zapobiega nowym zakażeniom typami wirusa zawartymi w szczepionce i zmniejsza ryzyko zmian przednowotworowych oraz nowotworów związanych z HPV. Największą korzyść daje przed rozpoczęciem życia seksualnego, ale wcześniejszy kontakt z jednym typem wirusa nie wyklucza ochrony przed pozostałymi. Szczepionka nie leczy istniejącego zakażenia ani powstałych zmian. Kobiety powinny nadal uczestniczyć w badaniach przesiewowych.
HPV dotyczy wszystkich płci. Typy wysokiego ryzyka mają znaczenie nie tylko w rozwoju raka szyjki macicy, lecz także części nowotworów odbytu, prącia, sromu, pochwy oraz gardła i migdałków.
HPV należy do najczęstszych zakażeń przenoszonych podczas kontaktów seksualnych. Większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z wirusem w ciągu życia, zwykle bez objawów. HPV przenosi się przez kontakt skóry i błon śluzowych w okolicy intymnej, a nie wyłącznie podczas penetracji. Z tego powodu prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia pełnej ochrony.
U większości osób zakażenie staje się niewykrywalne w ciągu 1-2 lat. Dodatni wynik testu HPV nie oznacza raka i nie pozwala określić, kiedy doszło do zakażenia. Ryzyko zmian przednowotworowych rośnie przede wszystkim przy przetrwałym zakażeniu typem wysokiego ryzyka. Znaczenie mają również palenie tytoniu, immunosupresja i brak regularnych badań przesiewowych.
Istnieje wiele typów HPV. Typy 16 i 18 odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy, a przetrwałe zakażenie typami wysokiego ryzyka jest warunkiem rozwoju niemal wszystkich przypadków tego nowotworu.
Onkogenne typy HPV wiążą się również z częścią nowotworów odbytu, prącia, sromu, pochwy oraz gardła i migdałków. Dlatego szczepienie ma znaczenie zarówno dla dziewcząt i kobiet, jak i chłopców oraz mężczyzn.
Przetrwałe zakażenie może stopniowo prowadzić do nieprawidłowych zmian w komórkach. Część z nich po wielu latach może przekształcić się w nowotwór inwazyjny. Proces ten można przerwać przez szczepienia, badania przesiewowe i leczenie zmian przednowotworowych.
Szczepionka działa profilaktycznie. Chroni przed nowymi zakażeniami typami HPV objętymi preparatem, ale nie usuwa wirusa, który już znajduje się w organizmie, i nie leczy istniejących zmian.
Największą skuteczność uzyskuje się przed pierwszym kontaktem z HPV, dlatego optymalnym okresem jest wiek przed rozpoczęciem życia seksualnego. Szczepienie może jednak przynieść korzyść także osobie dorosłej, ponieważ wcześniejsze zakażenie jednym typem nie oznacza kontaktu ze wszystkimi typami zawartymi w szczepionce.
Badania populacyjne z krajów prowadzących powszechne programy szczepień wykazały wyraźny spadek częstości zakażeń HPV, zmian przednowotworowych i raka szyjki macicy w grupach szczepionych w młodym wieku.
Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych. W Polsce program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje kobiety w wieku 25-64 lata. Podstawowym badaniem jest test HPV HR wykonywany w odpowiednim odstępie, a przy wyniku dodatnim dalsze postępowanie obejmuje cytologię płynną i badania zgodne z wynikiem.
W Polsce powszechny program bezpłatnych szczepień obejmuje dziewczęta i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. Schemat w tej grupie obejmuje dwie dawki. Osoby starsze mogą skorzystać z refundacji określonej dla dostępnych preparatów; zasady finansowania należy sprawdzić przed szczepieniem, ponieważ mogą się zmieniać.
Przy rozpoczęciu szczepienia od 15. roku życia schemat zwykle obejmuje trzy dawki. U osób z zaburzeniami odporności liczba dawek i odstępy mogą wymagać indywidualnego ustalenia.
Niezależnie od szczepienia należy uczestniczyć w programie badań przesiewowych szyjki macicy. Nie zaleca się rutynowego testowania partnera bez objawów ani stosowania suplementów lub leków mających rzekomo „usunąć HPV”.
Konsultacja jest wskazana przy planowaniu szczepienia własnego lub dziecka, aby dobrać preparat, schemat i termin podania. Oceny wymaga również nieprawidłowy wynik testu HPV lub cytologii.
Krwawienie po stosunku lub między miesiączkami, brodawki oraz inne zmiany w okolicy narządów płciowych albo odbytu wymagają badania lekarskiego. Objawy te nie oznaczają automatycznie nowotworu, ale powinny zostać wyjaśnione.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 r.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Konsultacja pozwala dobrać szczepienie, badania przesiewowe i dalsze postępowanie do konkretnej sytuacji.
Nie. Szczepionka zapobiega nowym zakażeniom typami objętymi preparatem, ale nie usuwa istniejącego HPV i nie leczy powstałych zmian. Może nadal chronić przed typami wirusa, z którymi osoba nie miała kontaktu.
Największą korzyść daje szczepienie przed rozpoczęciem życia seksualnego. W Polsce powszechny program obejmuje osoby od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia. Szczepienie może być zasadne również później, po indywidualnej ocenie.
Tak. HPV może prowadzić do nowotworów odbytu, prącia, gardła i migdałków. Szczepienie chłopców i mężczyzn zmniejsza ich ryzyko zachorowania oraz ogranicza krążenie wirusa w populacji.
Nie. Szczepionka nie chroni przed wszystkimi typami onkogennymi HPV i nie leczy zakażenia nabytego wcześniej. Szczepienie i badania przesiewowe wzajemnie się uzupełniają.
Prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ HPV przenosi się również przez kontakt skóry w obszarach nieosłoniętych. Najskuteczniejszą profilaktykę stanowią szczepienie, badania przesiewowe i bezpieczniejsze praktyki seksualne.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.