Opryszczkę narządów płciowych wywołuje wirus HSV-1 lub HSV-2. Po zakażeniu wirus pozostaje w organizmie, ale objawy i nawroty można skutecznie ograniczać. Przy świeżych pęcherzykach lub owrzodzeniach najbardziej miarodajne jest badanie PCR lub NAAT z wymazu ze zmiany. Leczenie przeciwwirusowe zmniejsza częstość nawrotów i ryzyko transmisji HSV-2, lecz nie eliminuje go całkowicie. Rutynowe wykonywanie serologii HSV u każdej osoby bez objawów nie jest zalecane.
Rozpoznanie opryszczki nie pozwala określić, kiedy doszło do zakażenia ani od którego partnera pochodzi wirus. HSV może przez długi czas pozostawać bezobjawowy i ujawnić się po wielu miesiącach lub latach.
Typowe objawy to bolesne pęcherzyki w okolicy narządów płciowych, odbytu lub pośladków. Po pęknięciu mogą tworzyć płytkie, piekące nadżerki. Możliwe są także świąd, pieczenie i ból podczas oddawania moczu. Pierwszemu epizodowi mogą towarzyszyć gorączka, osłabienie oraz powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach.
Pierwszy rozpoznany epizod bywa najbardziej nasilony. Kolejne nawroty są zwykle łagodniejsze i krótsze. U części osób poprzedzają je objawy prodromalne, takie jak mrowienie, pieczenie lub ból w miejscu, w którym później pojawiają się zmiany. Zakażenie może jednak przebiegać skąpoobjawowo albo bezobjawowo.
Wirus przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych, przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych. HSV-1, kojarzony głównie z opryszczką wargową, może wywołać zakażenie narządów płciowych podczas kontaktu oralno-genitalnego. HSV-2 częściej odpowiada za nawrotową opryszczkę narządów płciowych.
Do transmisji może dojść także wtedy, gdy nie ma widocznych zmian, ponieważ wirus jest okresowo wydzielany z pozornie zdrowej skóry. Prezerwatywa wyraźnie zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ nie osłania całej okolicy.
Po zakażeniu HSV pozostaje w zwojach nerwowych w stanie utajenia. Okresowo może się ponownie uaktywnić i wywołać zmiany skórne lub bezobjawowe wydzielanie wirusa.
Nawrotom mogą sprzyjać inne infekcje, stres, miesiączka, uraz lub tarcie, jednak często nie udaje się wskazać konkretnego czynnika. Nawrót opryszczki nie jest sam w sobie dowodem niedoboru odporności. U wielu osób wraz z upływem czasu epizody występują rzadziej i mają łagodniejszy przebieg.
Stosuje się leki przeciwwirusowe w dwóch podstawowych strategiach:
Leki przeciwwirusowe nie usuwają HSV z organizmu. Dobór preparatu, dawki i czasu leczenia zależy od rodzaju epizodu, częstości nawrotów, ciąży, stanu odporności oraz innych czynników klinicznych.
Największe ryzyko opryszczki noworodkowej wiąże się z pierwszym zakażeniem HSV pod koniec ciąży. Ciężarna z objawami opryszczki lub partnerem, u którego rozpoznano HSV, powinna poinformować lekarza prowadzącego.
W wybranych sytuacjach stosuje się leczenie przeciwwirusowe od 36. tygodnia ciąży. Obecność aktywnych zmian lub objawów prodromalnych w chwili porodu wpływa na decyzję dotyczącą sposobu ukończenia ciąży.
Partner bez objawów nie wymaga automatycznego leczenia. Należy omówić unikanie kontaktów seksualnych podczas objawów prodromalnych i aktywnych zmian, stosowanie prezerwatyw oraz możliwość leczenia przeciwwirusowego osoby zakażonej. Serologia typowo swoista HSV ma wybrane zastosowania, ale jej wynik wymaga ostrożnej interpretacji.
Konsultacja jest potrzebna przy pierwszym epizodzie zmian, częstych lub bardzo bolesnych nawrotach, trudnościach z oddawaniem moczu, rozległych zmianach albo braku gojenia. Dotyczy to również osób w ciąży, planujących ciążę oraz przyjmujących leczenie obniżające odporność.
Pilnej oceny wymagają zmiany w okolicy oka, silny ból głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości oraz inne objawy neurologiczne.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 r.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Konsultacja pozwala potwierdzić rozpoznanie i dobrać leczenie epizodyczne lub supresyjne.
Nie. HSV pozostaje w organizmie po zakażeniu. Leki przeciwwirusowe skracają czas trwania objawów, ograniczają nawroty i zmniejszają ryzyko transmisji, ale nie usuwają wirusa.
Tak. Wirus może być okresowo wydzielany z pozornie zdrowej skóry. Do zakażenia może więc dojść także poza okresem widocznych zmian.
Szczególnego znaczenia nabiera pierwsze zakażenie pod koniec ciąży, ponieważ zwiększa ryzyko transmisji na noworodka. O opryszczce własnej lub partnera należy poinformować lekarza prowadzącego ciążę.
Zalecone leczenie należy rozpocząć możliwie wcześnie, najlepiej podczas mrowienia, pieczenia lub innych objawów zapowiadających nawrót. Do czasu wygojenia zmian należy wstrzymać kontakty seksualne, nie przekłuwać pęcherzyków i dokładnie myć ręce po kontakcie ze zmianą.
Partner bez objawów nie wymaga automatycznie leczenia. W wybranych sytuacjach można rozważyć serologię typowo swoistą, ale decyzję należy podjąć po omówieniu ograniczeń badania.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.