Kiłę rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego oraz wyników testu krętkowego i niekrętkowego. Leczeniem z wyboru jest penicylina, a schemat zależy od stadium zakażenia i zajęcia narządów. Po terapii kontroluje się miano testu niekrętkowego, na przykład RPR lub VDRL. Testy krętkowe często pozostają dodatnie przez wiele lat, a u większości osób nawet do końca życia, dlatego nie służą do oceny skuteczności leczenia.
Kiłę wywołuje krętek blady, Treponema pallidum. Zakażenie jest przenoszone przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych oraz z matki na dziecko w czasie ciąży. Z tego powodu badanie w kierunku kiły stanowi rutynowy element opieki nad każdą ciężarną.
Kiła nadal występuje, a jej rozpoznanie może być opóźnione, ponieważ objawy bywają niewielkie, przemijają samoistnie albo w ogóle się nie pojawiają.
Pierwszym objawem może być owrzodzenie w miejscu wniknięcia bakterii, najczęściej w okolicy narządów płciowych, odbytu lub w jamie ustnej. Zwykle jest twarde i niebolesne. Pojawia się najczęściej około 3 tygodni po zakażeniu, ale możliwy jest zakres od około 10 do 90 dni. Owrzodzenie goi się samoistnie, jednak nie oznacza to ustąpienia zakażenia.
Po kilku tygodniach lub miesiącach może pojawić się rozsiana wysypka, często obejmująca również dłonie i podeszwy stóp. Możliwe są powiększenie węzłów chłonnych, gorączka, osłabienie i zmiany na błonach śluzowych. Objawy mogą ustąpić bez leczenia, ale zakażenie przechodzi w kolejne stadium.
W tym okresie nie występują objawy, a rozpoznanie opiera się na badaniach serologicznych. Zakażenie w ciąży może zostać przeniesione na płód niezależnie od stadium choroby.
Nieleczona kiła może po latach prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego, serca, naczyń i innych narządów. Kiła ośrodkowego układu nerwowego, kiła oczna i kiła ucha mogą wystąpić także we wcześniejszych stadiach. Zaburzenia widzenia, słuchu lub objawy neurologiczne wymagają pilnej diagnostyki.
Rozpoznanie wymaga zestawienia co najmniej dwóch rodzajów badań:
Sam dodatni test krętkowy nie pozwala zawsze odróżnić dawnego, prawidłowo leczonego zakażenia od aktualnej choroby. Wyniki należy interpretować łącznie z wywiadem, objawami, wcześniejszym leczeniem i mianem testu niekrętkowego.
Leczeniem z wyboru jest penicylina, a schemat zależy od stadium choroby. Kiła wczesna, kiła późna lub o nieznanym czasie trwania oraz kiła ośrodkowego układu nerwowego wymagają różnych sposobów leczenia.
W ciąży penicylina jest jedynym lekiem o potwierdzonej skuteczności w zapobieganiu kile wrodzonej. Przy potwierdzonej alergii na penicylinę przeprowadza się odczulanie, a następnie stosuje penicylinę.
Po leczeniu kontroluje się miano RPR lub VDRL w terminach zależnych od stadium choroby i współistniejącego HIV. W pierwszej dobie terapii może wystąpić reakcja Jarischa-Herxheimera, obejmująca gorączkę, dreszcze, bóle mięśni i przejściowe nasilenie objawów. Nie jest to alergia na penicylinę. W ciąży wymaga pilnego kontaktu z lekarzem prowadzącym.
Partnerzy seksualni wymagają powiadomienia, badania, a w części sytuacji także leczenia. Zakres postępowania zależy od stadium kiły i czasu, który upłynął od kontaktu.
Konsultacji wymaga niebolesne owrzodzenie w okolicy narządów płciowych, odbytu lub jamy ustnej, a także wysypka obejmująca dłonie i podeszwy stóp. Badanie jest potrzebne również po informacji o kile u partnera lub po kontakcie mogącym wiązać się z zakażeniem.
Pilnej oceny wymagają zaburzenia widzenia, pogorszenie słuchu, silny ból głowy, objawy neurologiczne oraz podejrzenie kiły w ciąży. Wczesne rozpoznanie i prawidłowe leczenie zapobiegają odległym powikłaniom oraz dalszej transmisji.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska
Data weryfikacji: 15 lipca 2026 r.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Przy objawach lub ryzyku zakażenia konsultacja pozwala dobrać badania, leczenie i kontrolę po terapii.
Tak. Prawidłowo dobrana penicylina eliminuje zakażenie, ale nie zawsze odwraca uszkodzenia narządowe powstałe przed rozpoczęciem terapii. Skuteczność leczenia ocenia się na podstawie zmian miana RPR lub VDRL.
Owrzodzenie pierwotne pojawia się najczęściej około 3 tygodni po zakażeniu, ale może wystąpić od około 10 do 90 dni po kontakcie. Zwykle nie boli i goi się samoistnie, mimo że zakażenie nadal trwa.
Stosuje się test krętkowy i niekrętkowy. Test krętkowy potwierdza kontakt z bakterią, natomiast miano RPR lub VDRL pomaga ocenić aktywność zakażenia i odpowiedź na leczenie.
Prawidłowo stosowana prezerwatywa wyraźnie zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ owrzodzenie lub zmiany skórne mogą znajdować się poza osłoniętym obszarem.
Partnerzy wymagają powiadomienia i oceny. W zależności od stadium kiły i czasu kontaktu część osób otrzymuje leczenie domniemane nawet przy początkowo ujemnym wyniku badania.
Kiła może zostać przeniesiona na płód i prowadzić do poronienia, obumarcia płodu, porodu przedwczesnego lub kiły wrodzonej. Wczesne rozpoznanie i leczenie penicyliną skutecznie ograniczają to ryzyko.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.