Test HIV czwartej generacji, wykrywający jednocześnie antygen p24 i przeciwciała, daje wiarygodny wynik po sześciu tygodniach od ryzykownego kontaktu. Starsze testy wykrywające tylko przeciwciała, w tym część szybkich testów z krwi z palca, wymagają dłuższego okna, do dwunastu tygodni. PEP, czyli profilaktyka poekspozycyjna, ma sens tylko po kontakcie o realnym ryzyku: najlepiej zacząć ją w ciągu pierwszych czterech godzin, a górna granica zależy od rodzaju kontaktu, 48 godzin po zakłuciu lub kontakcie z krwią i 72 godziny po kontakcie seksualnym. W tle rośnie liczba nowych rozpoznań HIV w Polsce: w 2025 roku wykryto ich 2755, najwięcej od lat.
Po wniknięciu wirusa markery zakażenia stają się wykrywalne w różnym czasie: najpierw materiał genetyczny, potem antygen p24, a później przeciwciała. Test czwartej generacji wykrywa jednocześnie antygen p24 i przeciwciała, dzięki czemu ma krótsze okno niż badania oparte wyłącznie na przeciwciałach. Według CDC laboratoryjny test tego typu z krwi żylnej wykrywa zakażenie po 18 do 45 dniach, dlatego jego ujemny wynik po sześciu tygodniach uznaje się za wiarygodny. Testy na same przeciwciała, w tym część szybkich testów z krwi z palca trzeciej generacji, mają dłuższe okno, do dwunastu tygodni. Przy szybkim teście z krwi z palca liczy się generacja, nie sam sposób pobrania, co warto sprawdzić w ulotce albo z lekarzem. Więcej w tekstach o oknie serologicznym i wyborze testu na HIV.
PEP to krótkoterminowe leczenie antyretrowirusowe, blokujące namnażanie wirusa, zanim dojdzie do trwałego zakażenia. Według Zaleceń PTN AIDS 2025 najlepiej zacząć je w ciągu pierwszych czterech godzin od ekspozycji. Maksymalny czas zależy od rodzaju kontaktu: do 48 godzin przy ekspozycji przezskórnej, na przykład po zakłuciu igłą lub w sytuacji zawodowej, i do 72 godzin przy ekspozycji seksualnej wysokiego ryzyka. Po tym czasie skuteczność staje się niepewna. Cały schemat rozciąga się na 28 dni i wymaga kontrolnych badań krwi w trakcie i po jego zakończeniu. W Warszawie prowadzi je całodobowo Wojewódzki Szpital Zakaźny przy ulicy Wolskiej, dla ekspozycji zawodowych i pozazawodowych. Nie każdy SOR kwalifikuje do PEP, dlatego lepiej zgłosić się wprost do ośrodka leczącego HIV, który wyjaśni też zasady pokrycia kosztów, różne w różnych ośrodkach. Gdy nie wiadomo, czy kontakt był ryzykowny i czy PEP ma sens, pomaga pilna konsultacja u specjalisty chorób zakaźnych, także online: ocena wskazań zajmuje kilkanaście minut, a liczą się godziny, zanim zamknie się okno na leki. Co robić po ryzykownym kontakcie i samo okno czasowe PEP opisują teksty o ryzykownym kontakcie i czasie na rozpoczęcie PEP, a więcej o profilaktyce w tekstach o PEP i PEP po ekspozycji na HIV w Warszawie.
PrEP jest w Polsce dostępna, ale w całości płatna: korzysta z niej około sześciu do ośmiu tysięcy osób wobec szacowanej potrzeby trzydziestu do czterdziestu tysięcy. Resort zdrowia skierował do analizy program finansowania PrEP dla około dziesięciu tysięcy osób, a stan na październik 2026 roku jest bez zmian od wiosny, bez ostatecznej decyzji. Więcej w artykule o PrEP. Test na HIV można wykonać bezpłatnie i anonimowo, bez skierowania, w kilkudziesięciu punktach konsultacyjno-diagnostycznych w Polsce; testy domowe z apteki nie są metodą pierwszego wyboru. W tych samych miesiącach sejmowa Komisja Zdrowia poparła projekt finansowania leczenia HIV i HCV z NFZ, co dotyczy terapii osób bez ubezpieczenia, nie profilaktyki PrEP.
Zasada U=U, czyli niewykrywalny znaczy nieprzenoszący, zmienia sposób myślenia o HIV: przy skutecznym leczeniu i trwale niewykrywalnej wiremii ryzyko przeniesienia wirusa drogą płciową nie występuje. Potwierdza to UNAIDS na podstawie wieloletnich badań klinicznych. Więcej o tej zasadzie w artykule jak zmniejszyć ryzyko zakażenia HIV.
PrEP to leki antyretrowirusowe przyjmowane zanim dojdzie do ekspozycji, przez osoby z powtarzalnie podwyższonym ryzykiem kontaktu z HIV, po kwalifikacji lekarskiej, ujemnym teście i z regularnymi kontrolami. PrEP zabezpiecza z wyprzedzeniem, PEP reaguje po fakcie. Różnice i to, dla kogo PrEP ma sens, opisują teksty o różnicach między PEP i PrEP i o PrEP.
Najczęściej powracają trzy przekonania. Pierwsze: test tydzień po kontakcie da pewną odpowiedź, a to nieprawda, bo trwa jeszcze okno serologiczne. Drugie: HIV dotyczy tylko niektórych osób, choć znaczenie ma sytuacja ryzyka, nie tożsamość czy orientacja. Trzecie: PEP to jednorazowa pigułka na wzór antykoncepcji awaryjnej, a w praktyce to 28-dniowy schemat leków. Więcej o diagnostyce STI w artykułach o wyborze testu na HIV i o badaniach w kierunku STI.
Skontaktujcie się z lekarzem w tych sytuacjach
- Doszło u Was do ryzykownego kontaktu w ciągu ostatnich 72 godzin.
- Minęło więcej niż 72 godziny, a nie wiecie, jaki test wykonać i kiedy.
- Zastanawiacie się, czy PrEP ma sens w Waszej sytuacji.
- Wynik testu jest reaktywny lub niejednoznaczny i potrzebujecie dalszej diagnostyki.
Umów wizytę · lekarz chorób zakaźnych w Warszawie · PEP po ekspozycji na HIV
Nie. Tydzień po ekspozycji trwa jeszcze okno serologiczne. Test czwartej generacji jest wiarygodny po sześciu tygodniach, test na przeciwciała po dwunastu.
Przy ekspozycji seksualnej zasadniczo nie, a przy kontakcie z krwią okno jest jeszcze krótsze i zamyka się po 48 godzinach. Zgłoście się jednak na konsultację i zaplanujcie test w kierunku HIV, niezależnie od tego, ile czasu minęło.
PEP to leczenie wdrażane po ryzykownym kontakcie, w trybie pilnym, przez 28 dni. PrEP to leki przyjmowane zanim dojdzie do ekspozycji, planowo, przez osoby z powtarzalnie podwyższonym ryzykiem zakażenia.
Profilaktykę poekspozycyjną całodobowo prowadzi Wojewódzki Szpital Zakaźny przy ulicy Wolskiej. Nie każdy szpitalny oddział ratunkowy kwalifikuje do PEP, dlatego zgłoście się wprost tam.
Nie, pod warunkiem skutecznego leczenia antyretrowirusowego i trwale niewykrywalnej wiremii. To zasada U=U, potwierdzona przez UNAIDS na podstawie wieloletnich badań klinicznych.
Autor merytoryczny: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji u lekarza. Data weryfikacji: październik 2026.
Zdjęcie: Zestaw szybkiego testu wykrywającego przeciwciała anty-HIV w kropli krwi z palca. Fot. NIAID, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.