Nazywam się Karolina Pyziak-Kowalska. Jestem lekarką chorób zakaźnych i jeśli doszło u Ciebie do sytuacji z ryzykiem zakażenia HIV, najważniejsza jest jedna rzecz: czas. PEP, czyli profilaktyka poekspozycyjna, to postępowanie zapobiegawcze, które można włączyć jak najszybciej po ekspozycji, najlepiej w ciągu kilku godzin, a najpóźniej do 72 godzin. Im wcześniej, tym większa szansa, że zadziała. Poniżej wyjaśniam spokojnie i konkretnie, czym jest PEP, kiedy trzeba działać pilnie i gdzie uzyskać pomoc w Warszawie także poza godzinami przyjęć.
PEP (post-exposure prophylaxis) to profilaktyka poekspozycyjna: przyjmowanie leków przeciwwirusowych przez określony czas po sytuacji, w której mogło dojść do kontaktu z wirusem HIV. Celem jest zatrzymanie zakażenia, zanim wirus rozprzestrzeni się w organizmie. To nie jest leczenie zakażenia HIV ani szczepienie. To działanie zapobiegawcze, które ma sens tylko wtedy, gdy zostanie rozpoczęte odpowiednio wcześnie i jest prowadzone pod opieką lekarza.
W profilaktyce poekspozycyjnej czas jest kluczowy. PEP działa najskuteczniej, gdy zostanie włączony jak najszybciej po ekspozycji, optymalnie w ciągu pierwszych godzin. Granicą, po której włączanie profilaktyki zwykle nie jest już zasadne, jest 72 godziny od zdarzenia. Dlatego nie warto czekać do rana ani odkładać kontaktu z lekarzem na później. Jeśli podejrzewasz, że doszło do ryzykownej ekspozycji, potraktuj to jak sytuację pilną i szukaj pomocy od razu.
Warto pilnie rozważyć ocenę pod kątem PEP między innymi po:
W każdej z tych sytuacji nie oceniaj ryzyka samodzielnie. Zgłoś się po konsultację, a decyzję o dalszym postępowaniu podejmie lekarz.
PEP to sytuacja, która nie zawsze zdarza się w godzinach przyjęć. Jeśli do ekspozycji doszło wieczorem, w nocy lub w weekend, nie czekaj do otwarcia gabinetu. Zgłoś się na całodobowy oddział chorób zakaźnych lub na szpitalny oddział ratunkowy (SOR). W Warszawie profilaktykę poekspozycyjną włącza się w ośrodkach zajmujących się leczeniem zakażeń HIV, dysponujących całodobową izbą przyjęć. Powiedz wprost, że chodzi o ryzykowną ekspozycję na HIV i możliwą profilaktykę poekspozycyjną, oraz podaj, kiedy doszło do zdarzenia.
O tym, czy profilaktyka poekspozycyjna jest wskazana, decyduje lekarz po ocenie ryzyka. Bierze się pod uwagę rodzaj ekspozycji, czas, jaki upłynął od zdarzenia, oraz informacje o osobie będącej źródłem możliwego zakażenia. Na wizycie oceniam sytuację indywidualnie, wyjaśniam zasady profilaktyki i omawiam dalsze kroki, w tym badania kontrolne. W doradztwie dotyczącym HIV pracuję od 2008 roku jako doradczyni w Krajowym Centrum do spraw AIDS, a wieloletnia praca w Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w Warszawie dała mi codzienne doświadczenie w postępowaniu w takich sytuacjach.
Jeśli potrzebujesz konsultacji dotyczącej ekspozycji na HIV lub oceny ryzyka, skontaktuj się bezpośrednio: tel. 608 030 750. Przyjmuję w ZnajomaKlinika, ul. Stefana Żeromskiego 55/67, 01-882 Warszawa (Żoliborz, blisko metra Słodowiec) oraz online. Pamiętaj: jeśli do ekspozycji doszło poza godzinami przyjęć, zgłoś się od razu na całodobowy oddział chorób zakaźnych lub SOR, bo w PEP liczy się czas.
Do kiedy można włączyć PEP? Najlepiej jak najszybciej po ekspozycji, optymalnie w ciągu kilku godzin. Górną granicą są zwykle 72 godziny od zdarzenia. Po tym czasie profilaktyka najczęściej nie jest już zasadna.
Czy PEP to to samo co leczenie HIV? Nie. PEP to profilaktyka poekspozycyjna, czyli działanie zapobiegawcze po możliwym kontakcie z wirusem. Leczenie zakażenia HIV to odrębne, długoterminowe postępowanie.
Czy istnieje szczepionka przeciw HIV? Nie ma szczepionki przeciw HIV. PEP nie jest szczepieniem. To przyjmowanie leków przeciwwirusowych przez określony czas pod opieką lekarza.
Co zrobić, gdy ekspozycja zdarzy się w nocy lub w weekend? Nie czekaj do otwarcia gabinetu. Zgłoś się na całodobowy oddział chorób zakaźnych lub na SOR i powiedz, że chodzi o możliwą ekspozycję na HIV.
Czy sam mogę ocenić, że nie potrzebuję PEP? Ryzyka nie warto oceniać samodzielnie. O włączeniu profilaktyki decyduje lekarz po ocenie okoliczności ekspozycji, dlatego zgłoś się na konsultację.
Czy po PEP potrzebne są dalsze badania? Tak. Po zakończeniu profilaktyki wykonuje się badania kontrolne w wyznaczonych odstępach czasu. Ich harmonogram ustala lekarz prowadzący.
---
Treść ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W sytuacji nagłej lub po ryzykownej ekspozycji na HIV szukaj pilnej pomocy: zgłoś się na całodobowy oddział chorób zakaźnych lub SOR, bądź zadzwoń pod numer alarmowy 112.