PrEP to profilaktyka przedekspozycyjna, polegająca na przyjmowaniu leków antyretrowirusowych przez osobę niezakażoną HIV, zanim dojdzie do potencjalnej ekspozycji. W swojej praktyce proponuję ją osobom z podwyższonym ryzykiem zakażenia. Leki utrzymują w organizmie stężenie, które utrudnia wirusowi zakażenie komórek i namnażanie po ekspozycji. Skuteczność PrEP zależy od prawidłowego stosowania zgodnie ze schematem ustalonym z lekarzem oraz od regularnych kontroli.
Na konsultacji często podkreślam jedną rzecz: PrEP stosuje się przed ekspozycją. Jeśli do ryzykownej sytuacji już doszło, właściwym postępowaniem jest PEP, czyli profilaktyka poekspozycyjna. Należy ją rozpocząć jak najszybciej, najlepiej w ciągu pierwszych 24 godzin i nie później niż 72 godziny od ekspozycji. PrEP i PEP to dwa różne sposoby profilaktyki, które łatwo ze sobą pomylić.
Jak działa PrEP?
PrEP zawiera leki antyretrowirusowe należące do tych samych grup substancji, które stosuje się w leczeniu HIV. Przyjmowane zgodnie z ustalonym schematem osiągają w organizmie stężenie, które zapobiega utrwaleniu zakażenia po kontakcie z wirusem.
Najczęściej PrEP stosuje się w postaci tabletek doustnych. Istnieją również preparaty o przedłużonym działaniu podawane we wstrzyknięciach, choć ich rzeczywista dostępność w Polsce jest na razie ograniczona. O wyborze leku, schematu (codziennego albo sytuacyjnego, tzw. 2-1-1) oraz odpowiedniej formy decyduje lekarz podczas kwalifikacji. Schemat sytuacyjny nie jest jednak opcją dla każdego – rekomenduje się go przede wszystkim mężczyznom mającym kontakty seksualne z mężczyznami. U kobiet i przy kontaktach waginalnych lek osiąga stężenie ochronne w tkankach wolniej, dlatego stosuje się wtedy schemat codzienny. Nie należy ustalać tego samodzielnie.
Skuteczność PrEP zależy od prawidłowego stosowania. Pomijanie dawek może zmniejszać ochronę. Nie jest to pojedyncza tabletka przyjmowana doraźnie „na wszelki wypadek”, lecz profilaktyka prowadzona według określonego schematu.
Dla kogo jest PrEP?
PrEP rozważa się u osób, u których ryzyko kontaktu z HIV jest realnie podwyższone, między innymi:
Decyzja nie jest oceną moralną. Na konsultacji rozmawiam o realnym ryzyku konkretnej osoby, bez oceniania, i na tej podstawie proponuję rozwiązanie.
PrEP zmniejsza ryzyko zakażenia HIV, ale nie chroni przed innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową (kiła, rzeżączka, chlamydioza, HCV) ani przed ciążą – dlatego prezerwatywy i badania kontrolne pozostają ważne.
Jeśli partner żyje z HIV, skutecznie się leczy i ma trwale niewykrywalną wiremię, zgodnie z zasadą U=U nie przenosi zakażenia drogą płciową.
Decyzja o PrEP nie jest oceną moralną. Podczas konsultacji rozmawiam o rzeczywistym ryzyku konkretnej osoby, bez oceniania, i na tej podstawie proponuję odpowiednie rozwiązanie.
Co trzeba zrobić przed rozpoczęciem i w trakcie
PrEP zaczyna się od kwalifikacji lekarskiej, a nie od przyjęcia pierwszej tabletki. Przed rozpoczęciem profilaktyki oceniam między innymi:
• wynik testu w kierunku HIV, który musi być ujemny. Rozpoczęcie PrEP u osoby z nierozpoznanym zakażeniem HIV może sprzyjać rozwojowi oporności wirusa, • czynność nerek, • status zakażenia HBV, ponieważ leki stosowane w doustnej PrEP (tenofowir z emtrycytabiną) hamują również wirusa zapalenia wątroby typu B. U osoby z aktywnym zakażeniem HBV nagłe, samodzielne odstawienie PrEP może wywołać reaktywację HBV i zaostrzenie zapalenia wątroby, dlatego zakończenie profilaktyki wymaga zaplanowanej kontroli lekarskiej, • obecność innych zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Stosowanie PrEP wymaga także regularnych kontroli. Obejmują one testy w kierunku HIV, ocenę czynności nerek, badania w kierunku innych zakażeń przenoszonych drogą płciową oraz rozmowę o regularności przyjmowania leków. Nie są one formalnością, lecz istotnym elementem bezpiecznej i skutecznej profilaktyki.
Oceń swoje ryzyko szczerze. Jeśli dotyczą Cię opisane wcześniej sytuacje, warto porozmawiać z lekarzem.
Umów konsultację kwalifikacyjną. Obejmuje ona rozmowę oraz badania wyjściowe, w tym test w kierunku HIV.
Ustal schemat z lekarzem. Preparat, forma i sposób przyjmowania PrEP powinny być dobrane indywidualnie.
Stosuj PrEP regularnie. Systematyczność ma kluczowe znaczenie dla skuteczności profilaktyki.
Zgłaszaj się na kontrole i nie odstawiaj leków samodzielnie. Decyzję o zmianie lub zakończeniu PrEP należy omówić z lekarzem.
Nie myl PrEP z PEP. Jeśli do ryzykownej ekspozycji już doszło, nie czekaj na rozpoczęcie PrEP, tylko jak najszybciej zgłoś się po PEP.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Umów konsultację, jeśli:
• rozważasz PrEP lub Twoje ryzyko zakażenia HIV jest podwyższone, • doszło już do ryzykownej ekspozycji, na przykład kontaktu seksualnego bez zabezpieczenia, zakłucia igłą albo kontaktu krwi z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi. To sytuacja pilna, ponieważ PEP należy rozpocząć jak najszybciej, najpóźniej w ciągu 72 godzin, • podczas stosowania PrEP pojawiły się objawy mogące sugerować ostrą infekcję, takie jak gorączka, powiększenie węzłów chłonnych lub wyraźne osłabienie, • wystąpiły objawy innego zakażenia przenoszonego drogą płciową, • masz trudność z regularnym przyjmowaniem leku i chcesz omówić inny schemat profilaktyki.
Wczesna konsultacja daje możliwość szybkiej oceny ryzyka i wdrożenia właściwego postępowania. Prawidłowo prowadzona profilaktyka znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia, a jego wczesne rozpoznanie i skuteczne leczenie pozwalają żyć długo, zachować dobrą jakość życia i zapobiegać przenoszeniu HIV.
*Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych. Data weryfikacji: 8 lipca 2026.*
*Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.*
Rozważasz PrEP lub masz pytania o profilaktykę HIV? Umów konsultację profilaktyczną. Jeśli do ryzykownego kontaktu już doszło, nie zwlekaj: umów pilną konsultację (PEP).
Czym różni się PrEP od PEP?
PrEP to profilaktyka przedekspozycyjna, czyli leki przyjmowane przed potencjalnym kontaktem z HIV przez osoby z podwyższonym ryzykiem zakażenia. PEP to profilaktyka poekspozycyjna, rozpoczynana jak najszybciej po ryzykownym zdarzeniu, najlepiej w ciągu pierwszych 24 godzin i nie później niż 72 godziny od ekspozycji. Leczenie trwa 28 dni.
Jeśli do ryzykownego kontaktu już doszło, właściwym postępowaniem jest PEP, a nie PrEP.
Czy przed rozpoczęciem PrEP trzeba zrobić test na HIV?
Tak, ujemny wynik testu w kierunku HIV jest warunkiem rozpoczęcia PrEP. Wdrożenie profilaktyki u osoby z nierozpoznanym zakażeniem może sprzyjać rozwojowi oporności wirusa. Przed rozpoczęciem PrEP ocenia się również czynność nerek, status zakażenia HBV oraz obecność innych zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Czy PrEP chroni przed innymi zakażeniami i przed ciążą?
Nie. PrEP zmniejsza ryzyko zakażenia HIV, ale nie chroni przed innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, takimi jak kiła, rzeżączka, chlamydioza czy HCV, ani przed ciążą. Dlatego prezerwatywy i regularne badania kontrolne nadal pozostają ważnym elementem profilaktyki.
Czy PrEP zadziała, jeśli wezmę tabletkę tylko od czasu do czasu?
Nie. Skuteczność PrEP zależy od regularnego przyjmowania leków zgodnie ze schematem ustalonym z lekarzem. Pomijanie dawek może zmniejszać ochronę. Nie jest to pojedyncza tabletka przyjmowana doraźnie „na wszelki wypadek”.
Dla kogo jest PrEP?
PrEP jest przeznaczony dla osób z rzeczywiście podwyższonym ryzykiem zakażenia HIV, między innymi podejmujących kontakty seksualne bez prezerwatywy z partnerami o nieznanym statusie HIV lub z osobami żyjącymi z HIV bez potwierdzonej, trwale niewykrywalnej wiremii, używających substancji w iniekcjach, po niedawnym rozpoznaniu innego zakażenia przenoszonego drogą płciową oraz tych, które wielokrotnie korzystały z PEP. Kwalifikację do PrEP przeprowadza lekarz.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.