Istnieją skuteczne szczepionki przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), który wywołuje między innymi raka szyjki macicy. Od 1 października 2026 roku jedna z nich, szczepionka Cervarix, jest bezpłatna także dla młodych dorosłych. Z programu bezpłatnych szczepień mogą skorzystać kobiety i mężczyźni od 18. do 26. urodzin, którzy dotąd nie przyjęli żadnej dawki szczepionki przeciw HPV.
Pierwszą dawkę trzeba przyjąć przed 25. urodzinami. Jeżeli skończyliście już 25 lat, a nie przyjęliście jeszcze pierwszej dawki, z programu nie skorzystacie. Szczepionkę podaje się w trzech dawkach: drugą po miesiącu, a trzecią po sześciu miesiącach od pierwszej. Wszystkie trzy trzeba przyjąć do 31 maja 2027 roku, dlatego Główny Inspektor Sanitarny (GIS) zaleca rozpocząć szczepienie najpóźniej w listopadzie 2026 roku.
Zadzwońcie do przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), do której jesteście zapisani, i zapytajcie, czy dostała już szczepionkę. Według GIS szczepionki wystarczy dla około 17 tysięcy osób, dlatego zaszczepcie się jak najwcześniej.
Program obejmuje osoby, które skończyły 18 lat, a nie skończyły jeszcze 26. W tytule komunikatu GIS podano przedział 19–26 lat, bo wiek liczy się tam w rozpoczętych latach życia. Osoby tuż po 18. urodzinach także mogą się więc zaszczepić. Drugą i trzecią dawkę można przyjąć bezpłatnie również po 25. urodzinach.
Bezpłatne szczepienie przysługuje tylko osobom, które nie przyjęły jeszcze żadnej dawki szczepionki przeciw HPV. Jeżeli przyjęliście już jedną dawkę szczepionki Cervarix, zapytajcie w przychodni, czy pozostałe dostaniecie bezpłatnie. Komunikat GIS, którym kierują się przychodnie, tego nie przewiduje, więc mogą odmówić.
Program trwa od 1 października 2026 roku do 31 maja 2027 roku, czyli do upływu terminu ważności serii szczepionki przekazanych na jego potrzeby.
Bezpłatnie szczepią przychodnie POZ, które mają umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Szczepionka z programu nie trafia do aptek. Przychodnia zamawia dawki w powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej. Nie każda przychodnia ma je od razu. Jeżeli Wasza nie ma jeszcze szczepionki, zapytajcie, kiedy ją dostanie. Jeżeli na dostawę trzeba długo czekać, sprawdźcie, czy zaszczepi Was inna przychodnia POZ.
Recepta nie jest potrzebna, bo szczepionkę zapewnia przychodnia. Zabierzcie dokument z numerem PESEL i, jeżeli macie, książeczkę szczepień. Przed szczepieniem lekarz, pielęgniarka albo położna zapyta o stan zdrowia i przeprowadzi krótkie badanie. To tak zwana kwalifikacja, czyli sprawdzenie, czy możecie się zaszczepić.
Przed kwalifikacją nie trzeba robić testu ciążowego, badania ginekologicznego ani innych badań. Wystarczy, że odpowiecie na pytanie o ciążę. Po szczepieniu zostańcie w przychodni jeszcze przez około 15 minut.
Jeżeli nie macie ubezpieczenia zdrowotnego, zapytajcie w przychodni o koszt, bo za kwalifikację i wykonanie szczepienia zalecanego płaci wtedy pacjent. Rodzic może zgłosić do ubezpieczenia dziecko, które uczy się lub studiuje, do jego 26. urodzin. Czy jesteście ubezpieczeni, sprawdzicie w Internetowym Koncie Pacjenta.
Szczepionka Cervarix jest dwuwalentna, czyli skierowana przeciw dwóm typom wirusa: 16 i 18. Według charakterystyki produktu leczniczego (ChPL), czyli urzędowego opisu szczepionki, te dwa typy odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy. Szczepionka chroni też w pewnym stopniu przed kilkoma innymi typami, które mogą wywołać raka, między innymi przed typami 31, 33 i 45.
W badaniach trzy dawki zmniejszyły o niemal 95% ryzyko zmian przedrakowych wysokiego stopnia wywołanych przez typy 16 i 18 u kobiet, które wcześniej się z nimi nie zetknęły. Z takich zmian bez leczenia może rozwinąć się rak.
W całej badanej grupie, do której należały też kobiety zakażone wcześniej, szczepionka działała słabiej. Dlatego najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem życia seksualnego, choć później też warto.
Szczepionka Cervarix nie chroni przed typami 6 i 11, które wywołują kłykciny kończyste, czyli brodawki płciowe. Szczepionka nie leczy trwającego zakażenia i nie zastępuje cytologii ani testu HPV, czyli badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
HPV przenosi się głównie drogą płciową. Inne takie zakażenia opisałam w przewodniku o chorobach przenoszonych drogą płciową, a o tym, jak HPV prowadzi do raka, w poradniku o HPV i nowotworach.
Szczepionka Gardasil 9 chroni przed dziewięcioma typami wirusa, w tym przed typami 6 i 11, które wywołują brodawki płciowe. Według ChPL tej szczepionki typy wirusa, przed którymi chroni, odpowiadają za około 90% przypadków raka szyjki macicy. W 2023 roku dr n. med. Kamila Ludwikowska oceniła w serwisie mp.pl, że przed tym nowotworem wszystkie szczepionki dostępne w Polsce chronią bardzo dobrze.
Osoby, które skończyły 15 lat, przyjmują szczepionkę Gardasil 9 w trzech dawkach: drugą po dwóch miesiącach, a trzecią po sześciu miesiącach od pierwszej. Ta szczepionka wymaga recepty i nie jest refundowana. Według internetowej porównywarki cen jedna dawka kosztowała w aptekach 21 października 2026 roku od około 390 do około 700 zł.
Osoby, które skończyły 18 lat, mogą też kupić szczepionkę Cervarix na receptę z 50-procentową refundacją. Jedna dawka kosztuje wtedy 139,44 zł, a trzy dawki 418,32 zł. Refundacja działa niezależnie od programu i nie ma górnej granicy wieku.
Szczepienie zaleca się osobom w wieku do 26 lat, które dotąd się nie zaszczepiły, jak podaje serwis Szczepienia.info Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB. Osobom w wieku 27–45 lat proponuje się je po rozmowie z lekarzem, jeżeli mogą odnieść z niego korzyść. ChPL obu szczepionek nie wyznaczają górnej granicy wieku.
Rozpoczęcie życia seksualnego nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Szczepionka działa najlepiej przed pierwszym kontaktem z wirusem. Tym samym typem HPV można się jednak zakazić ponownie, więc szczepienie pomaga również osobom aktywnym seksualnie. Inne sposoby ograniczania ryzyka zakażenia opisałam w poradniku o profilaktyce chorób przenoszonych drogą płciową.
Osobę, której 25. urodziny przypadają przed końcem listopada, zaszczepiłabym w pierwszym wolnym terminie, bo później nie będzie już mogła zacząć bezpłatnego szczepienia. Po 26. urodzinach decyzję podejmowałabym razem z pacjentem, bo z wiekiem rośnie prawdopodobieństwo, że zetknął się już z typami wirusa, przed którymi chroni szczepionka.
Dzieci od 9. do 14. urodzin szczepi się bezpłatnie i bez recepty w przychodni POZ w ramach powszechnego programu, który działa od września 2024 roku. Rodzic wybiera szczepionkę Cervarix albo Gardasil 9, a dziecko przyjmuje dwie dawki w odstępie od sześciu do dwunastu miesięcy. Szczepienie trzeba rozpocząć przed 14. urodzinami, a drugą dawkę można przyjąć także po nich.
Starsze nastolatki mogą do 18. urodzin dostać szczepionkę Cervarix na receptę z uprawnieniem „DZ”, czyli prawem niepełnoletnich do bezpłatnych leków. Pozostałe szczepienia z tej grupy opisałam w poradniku o szczepieniach zalecanych dzieciom.
Najczęściej boli miejsce wstrzyknięcia. W badaniach opisanych w ChPL ból pojawiał się po 78% podanych dawek i zwykle szybko mijał.
W miejscu wstrzyknięcia może też pojawić się zaczerwienienie i obrzęk. Zdarzają się również zmęczenie, ból głowy i bóle mięśni. Te objawy zwykle ustępują w ciągu dwóch, trzech dni. Po wstrzyknięciu zdarza się omdlenie, dlatego szczepi się na siedząco lub na leżąco.
Przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna na poprzednią dawkę lub na składnik szczepionki. Ostrą, ciężką chorobę z gorączką trzeba przeczekać, a lekkie przeziębienie nie jest przeszkodą w szczepieniu. Według ChPL kobiety w ciąży i starające się o dziecko powinny odłożyć albo przerwać szczepienie do zakończenia ciąży.
U osób, które przyjmują leki obniżające odporność, odpowiedź na szczepienie może być słabsza. Jak się wtedy szczepić, opisałam w poradniku o szczepieniach przy obniżonej odporności.
Dziś szczepienie przeciw HPV jest zalecane i dobrowolne. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z października 2025 roku przewiduje, że od 1 stycznia 2027 roku szczepienie będzie obowiązkowe dla dzieci od 9. do 15. urodzin. Dorosłych projekt nie obejmuje.
Rozporządzenia dotąd nie podpisano. W odpowiedzi na interpelację poselską Ministerstwo Zdrowia napisało 10 października 2026 roku, że nie może wskazać wiążącego terminu zakończenia prac i nadal analizuje, w jakim wieku dzieci obejmie obowiązek.
Główny Inspektor Sanitarny musi do 31 października ogłosić Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok. Uwzględni w nim przepisy obowiązujące w dniu ogłoszenia. Szczepienia zalecane dorosłym zebrałam w kalendarzu szczepień dorosłego.
Kiedy warto porozmawiać z lekarzem
- Przyjmujecie leki obniżające odporność, jesteście w ciąży albo ją planujecie, a nie wiecie, kiedy się zaszczepić.
- Nie możecie skorzystać z programu i nie wiecie, czy szczepienie ma u Was sens.
- Macie dodatni wynik testu HPV albo nieprawidłowy wynik cytologii i chcecie wiedzieć, czy szczepienie coś zmieni.
Umów wizytę · lekarz chorób zakaźnych w Warszawie · szczepienia dorosłych
Pierwszą dawkę trzeba przyjąć przed 25. urodzinami. Wszystkie trzy dawki należy przyjąć do 31 maja 2027 roku, dlatego GIS zaleca rozpocząć szczepienie najpóźniej w listopadzie 2026 roku. Jeżeli zaczniecie później, zdążycie tylko wtedy, gdy przychodnia poda trzecią dawkę już po pięciu miesiącach. ChPL na to pozwala.
Tylko wtedy, gdy pierwszą dawkę przyjęliście przed 25. urodzinami. Drugą i trzecią dostaniecie bezpłatnie także później. Jeżeli skończyliście 25 lat, a nie przyjęliście pierwszej dawki, z programu nie skorzystacie, ale możecie kupić szczepionkę Cervarix na receptę z 50-procentową refundacją.
Trzeba przyjąć trzy dawki szczepionki Cervarix: drugą po miesiącu, a trzecią po sześciu miesiącach od pierwszej. ChPL dopuszcza inne odstępy: drugą dawkę można przyjąć od jednego do dwóch i pół miesiąca, a trzecią od pięciu do dwunastu miesięcy po pierwszej. W programie trzecią dawkę trzeba jednak przyjąć najpóźniej 31 maja 2027 roku.
ChPL obu szczepionek zalecają dokończyć cykl tą samą szczepionką, bo ich zamiennego stosowania nie badano. Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) dopuszcza dokończenie cyklu szczepionką Gardasil 9 bez dodatkowych dawek, ale nie zaleca takiej zmiany bez potrzeby. Bezpłatna jest tylko szczepionka Cervarix, więc dawki Gardasil 9 trzeba kupić.
Szczepionka nie leczy trwającego zakażenia. U osoby po zakażeniu HPV szczepienie jest bezpieczne i chroni przed typami wirusa, z którymi jeszcze się nie zetknęła. Cytologię albo test HPV trzeba nadal robić, tak jak osoby nieszczepione.
Tak, program obejmuje kobiety i mężczyzn. U mężczyzn HPV może powodować raka odbytu i prącia oraz część nowotworów gardła. W badaniach opisanych w ChPL szczepionki Cervarix oceniano odpowiedź odpornościową u chłopców w wieku 10–18 lat, ale nie sprawdzano skuteczności u mężczyzn.
dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji u lekarza. Podstawa prawna: obwieszczenie Ministra Zdrowia z 30 września 2026 roku, Dz. Urz. Min. Zdrow. 2026 poz. 71, oraz komunikat GIS z 2 października 2026 roku.
Zdjęcie: Model cząstek wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Ilustracja: NIAID, Wikimedia Commons, domena publiczna.