Dawkę przypominającą przeciw krztuścowi, błonicy i tężcowi, czyli szczepionkę Tdap, zaleca się każdemu dorosłemu co 10 lat. Jeżeli nie pamiętacie, kiedy mieliście ostatnią dawkę, prawdopodobnie jest już najwyższy czas. Szczepienie ma dodatkowe znaczenie w każdej ciąży, w otoczeniu noworodka, po zranieniu oraz przed wyjazdem do krajów, gdzie krąży wirus polio.
W 2024 roku Polska przeszła największą falę krztuśca od 2016 roku. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB do połowy września zgłoszono 14 584 przypadki, ponad 26 razy więcej niż rok wcześniej. Hospitalizowano ponad 1700 osób, a ponad 80 proc. hospitalizacji dotyczyło niemowląt do szóstego miesiąca życia, jeszcze nieosłoniętych pełnym szczepieniem podstawowym. Jedną z przyczyn fali było wygasanie odporności u dorosłych.
Ochrona poszczepienna słabnie z czasem, a u dorosłych krztusiec często przebiega nietypowo, bez charakterystycznego świstu znanego z pediatrii. Dlaczego odporność wygasa i jak rozpoznać krztusiec u dorosłego, piszę szerzej w tekście o dawce przypominającej przeciw krztuścowi u dorosłych. W praktyce liczy się jedno: decyzja o dawce przypominającej opiera się na dacie ostatniego szczepienia, nie na samopoczuciu ani na objawach pamiętanych z dzieciństwa.
Nie pamiętacie, kiedy mieliście ostatnią dawkę przeciw tężcowi i krztuścowi? Umówcie wizytę: sprawdzimy dokumentację i podam Adacel na miejscu, na Bielanach. Skierowanie nie jest potrzebne.
Krajowe wytyczne szczepień (PZH) zalecają każdemu dorosłemu jedną dawkę Tdap co 10 lat, zamiast dawki samego Td przeciw tężcowi i błonicy. W praktyce oznacza to, że przy każdej wizycie profilaktycznej warto sprawdzić dokumentację i pomyśleć o komponencie krztuśca, a nie tylko tężcowym. Pełny przegląd szczepień dla dorosłych zebrałam w przewodniku po szczepieniach dorosłych oraz w kalendarzu szczepień dorosłego.
Każda ciąża jest osobnym wskazaniem do szczepienia Tdap, niezależnie od wcześniejszych dawek, a dawkowanie w ciąży i zasadę kokonu dla najbliższych noworodka opisałam w tekście o dawce przypominającej u dorosłych. Tu ważne jest tylko to, że sama ciąża jest wystarczającym powodem do umówienia szczepienia, bez czekania na termin kolejnej, zwykłej dawki przypominającej. Podobne znaczenie ma szczepienie personelu medycznego i opiekunów niemowląt, a u osób po pięćdziesiątce warto je połączyć z innymi wskazaniami z tekstu o szczepieniach dla seniorów.
Profilaktyka tężca po zranieniu zależy od rodzaju rany i historii szczepień. Przy ranie czystej i małej osoba z udokumentowanymi co najmniej trzema dawkami nie potrzebuje kolejnej, jeśli minęło mniej niż 10 lat od ostatniej. Przy ranie zanieczyszczonej ziemią, śliną czy kałem, głębokiej albo oparzeniowej, odstęp ten skraca się do 5 lat. Gdy dawek było mniej niż trzy albo dokumentacja jest nieznana, lekarz podaje szczepionkę, a przy ranach innych niż czyste i małe dodatkowo immunoglobulinę tężcową, która natychmiast zapewnia ochronne przeciwciała. Taka wizyta bywa też dobrą okazją, żeby uzupełnić komponent krztuścowy, jeśli nie byliście nim dotąd szczepieni.
Adacel chroni przed krztuścem, błonicą i tężcem, ale nie przed polio. Jeśli planujecie podróż do kraju, w którym krąży wirus polio, lekarz medycyny podróży może zaproponować Adacel Polio, uzupełniony o komponentę przeciw poliomyelitis. Dorosłym w pełni zaszczepionym w dzieciństwie wystarcza jedna, jednorazowa w życiu dawka przypominająca z komponentą polio, bez powtórzeń przy kolejnych podróżach. Listę krajów o zwiększonym ryzyku warto sprawdzić przed każdym wyjazdem, podobnie jak inne szczepienia zależne od kierunku, zestawione w tekście o szczepieniach przed podróżą.
Jeżeli w dzieciństwie otrzymaliście pełny schemat podstawowy, dawka przypominająca u dorosłego to zawsze jedna iniekcja. Inaczej wygląda sytuacja, gdy nie macie żadnej dokumentacji szczepień: wtedy potrzebny jest schemat podstawowy, trzy dawki w odstępach zbliżonych do 0, 1 i 6-12 miesięcy, najlepiej z Tdap jako pierwszą. Oznaczanie przeciwciał przeciw krztuścowi nie jest tu pomocne: decyzję o szczepieniu podejmuje się na podstawie dokumentacji, nie wyniku badania serologicznego.
Tak. Szczepionki nieżywe, do których należy Adacel, szczepionka przeciw grypie, pneumokokom i COVID-19, można podać tego samego dnia, w różne miejsca ciała, bez utraty skuteczności żadnej z nich. Dla wielu dorosłych to wygodna okazja, żeby załatwić kilka zaległych dawek w jednej jesiennej wizycie: o wyborze terminu i preparatu na ten sezon piszę w tekście o szczepionce na grypę 2026/27.
Najczęstsze działania niepożądane po Adacel to ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, a także ból głowy i zmęczenie, które ustępują zwykle w ciągu kilku dni. Szczepionki nie podaje się osobom z nadwrażliwością na ich składniki oraz z encefalopatią o nieznanej przyczynie w ciągu siedmiu dni po poprzedniej dawce ze składnikiem krztuśca. Przebyty wcześniej zespół Guillaina-Barrego po szczepieniu z komponentem tężcowym nie wyklucza automatycznie kolejnej dawki: wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka razem z lekarzem, zwłaszcza gdy wskazanie do szczepienia jest silne, na przykład ciąża albo głębokie zranienie. Podczas kwalifikacji lekarz zawsze pyta o wcześniejsze reakcje poszczepienne.
W naszym gabinecie Adacel kosztuje 180 zł, a Adacel Polio z komponentą przeciw polio 220 zł. Przy pierwszej wizycie do ceny szczepionki dolicza się kwalifikację z podaniem, 250 zł, a przy każdej kolejnej wizycie z podaniem już po wcześniejszej kwalifikacji, 50 zł. Aktualny cennik wszystkich szczepień jest na stronie szczepienia.
Kiedy warto umówić wizytę
- Nie pamiętacie daty ostatniej dawki przeciw tężcowi lub krztuścowi.
- Jesteście w ciąży i zbliża się 27. tydzień.
- Czekacie na narodziny dziecka albo spędzacie z nim czas jako opiekunowie czy dziadkowie.
- Planujecie podróż do kraju z ryzykiem polio albo mieliście niedawno zranienie.
Umów wizytę · lekarz chorób zakaźnych w Warszawie · cennik szczepień
Dawka Td chroni tylko przed tężcem i błonicą. Tdap, czyli preparat typu Adacel, dodaje do tego komponent krztuśca w zmniejszonej dawce. Krajowe wytyczne szczepień (PZH) zalecają dorosłym właśnie Tdap jako dawkę przypominającą co 10 lat, a nie samo Td.
Tak. Szczepionkę Tdap podaje się między 27. a 36. tygodniem każdej ciąży, a przy zagrożeniu porodem przedwczesnym już od 20. tygodnia. Od października 2024 roku szczepionkę finansuje Minister Zdrowia, bez skierowania i dodatkowych zaświadczeń. Dane z badań klinicznych nie wykazały niepożądanych skutków dla przebiegu ciąży ani zdrowia noworodka.
Tak, i to częściowo tłumaczy falę zachorowań w Polsce w 2024 roku. Odporność poszczepienna słabnie po kilku latach, a u dorosłych krztusiec często przebiega jako długi, napadowy kaszel bez typowego świstu, dlatego bywa rozpoznawany z opóźnieniem.
Co 10 lat, niezależnie od wieku. Kobiety w ciąży są wyjątkiem: u nich dawkę podaje się w każdej ciąży, nawet jeśli poprzednia dawka Tdap była niedawno.
Nie zawsze. Jeśli macie udokumentowane co najmniej trzy dawki, a rana jest czysta i niewielka, kolejna dawka jest potrzebna dopiero po 10 latach od poprzedniej. Przy ranach zanieczyszczonych odstęp skraca się do 5 lat, a przy niepełnym szczepieniu lekarz może dodać immunoglobulinę tężcową.
Autor merytoryczny: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji u lekarza. Data weryfikacji: październik 2026.
Zdjęcie: Szczepienie w ramię, zbliżenie na dłonie i strzykawkę. Fot. Areca T. Bell, U.S. Air Force, Wikimedia Commons, domena publiczna.