Odra przed zimowym wyjazdem: dwie dawki szczepionki MMR chronią 98–99% zaszczepionych

Przed zimowym wyjazdem chronią dwie udokumentowane dawki szczepionki MMR (przeciw odrze, śwince i różyczce). Szczepienie zaczyna działać po co najmniej dwóch tygodniach, dlatego dokumentację sprawdźcie już teraz.

Od października 2025 do września 2026 roku w Unii Europejskiej i Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG) zgłoszono 2325 przypadków odry. Najwięcej zgłosiły Włochy i Bułgaria. W obu Amerykach do 13 listopada 2026 roku potwierdzono 58 213 przypadków. Panamerykańska Organizacja Zdrowia (PAHO) ogłosiła 17 listopada, że Stany Zjednoczone, Meksyk i Boliwia utraciły status kraju, w którym odrę wyeliminowano.

Jeżeli w dokumentacji nie ma dwóch dawek ani potwierdzenia przebytej odry, zapiszcie się na szczepienie. Drugą dawkę podaje się po co najmniej czterech tygodniach od pierwszej.

Po powrocie gorączka z wysypką, kaszlem, katarem lub zapaleniem spojówek wymaga kontaktu z lekarzem. Zadzwońcie do przychodni przed wizytą, aby chronić inne osoby w poczekalni.

Kto jest chroniony przed odrą i co zrobić przed wyjazdem?

SytuacjaOchrona i szczepionkaCo zrobić przed wyjazdem
Dwie udokumentowane dawki szczepionki zawierającej składnik odrowy albo udokumentowana przebyta odraDowód uodpornienia według NIZP PZH-PIB; trzecia dawka nie jest zalecana.Zabierzcie dokumentację szczepień.
Jedna dawkaOdporność ma 90–95% zaszczepionych jedną dawką i 98–99% dwiema.Przyjmijcie drugą dawkę co najmniej cztery tygodnie po pierwszej.
Brak dokumentacji szczepień i przebytej odryBrak dowodu uodpornienia.Przyjmijcie dwie dawki w odstępie co najmniej czterech tygodni; badanie przeciwciał nie jest konieczne.
Niemowlę przed ukończeniem 12. miesiąca życiaSzczepionka zawierająca składnik odrowy nie jest podawana rutynowo.Zapytajcie lekarza o dawkę dodatkową od 9. miesiąca życia.
Ciąża albo ciężkie zaburzenia odpornościSzczepionka MMR jest przeciwwskazana.Omówcie wyjazd z lekarzem przed zakupem biletów.

Badanie przeciwciał IgG wykrywa we krwi przeciwciała, które pojawiają się po szczepieniu albo po przebytej odrze. Według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego (NIZP PZH-PIB) osoby urodzone przed 1975 rokiem z dużym prawdopodobieństwem chorowały na odrę. Sposób sprawdzenia dokumentacji opisuję w poradniku o kalendarzu szczepień dorosłego.

Osobom bez dokumentacji szczepień zalecam przyjęcie szczepionki z pominięciem badania przeciwciał. Według NIZP PZH-PIB kolejna dawka u osoby już uodpornionej jest bezpieczna.

Gdzie w ostatnim roku zgłoszono najwięcej przypadków odry?

Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) odra w Europie występuje najczęściej późną zimą i wczesną wiosną.

ObszarLiczba przypadkówOkres i źródło
UE/EOG łącznie23251.10.2025–30.09.2026, ECDC
Włochy6511.10.2025–30.09.2026, ECDC
Bułgaria5891.10.2025–30.09.2026, ECDC
Hiszpania2181.10.2025–30.09.2026, ECDC
Francja1391.10.2025–30.09.2026, ECDC
Austria101.10.2025–30.09.2026, ECDC
Meksyk13 7614.01–31.10.2026, PAHO
Stany Zjednoczone48524.01–31.10.2026, PAHO
Kanada11264.01–31.10.2026, PAHO

W UE/EOG najwyższy wskaźnik zgłoszeń, czyli liczbę przypadków na milion mieszkańców, miała Bułgaria: 91,5 przy średniej 5,1. Wśród chorych ze znanym wiekiem i statusem szczepienia 71,8% nie było zaszczepionych.

We wrześniu 2026 roku zgłoszono 66 przypadków z 13 krajów, mniej niż w sierpniu, a w Bułgarii zachorowań ubywa.

Status eliminacji odry traci kraj, w którym ta sama linia wirusa krąży nieprzerwanie co najmniej 12 miesięcy. Według PAHO w listopadzie 2026 roku dotyczyło to Boliwii, Meksyku i Stanów Zjednoczonych.

Kanada utraciła status w 2025 roku i zatrzymała ognisko. Według PAHO odzyskanie statusu wymaga udokumentowania co najmniej 12 kolejnych miesięcy bez krążenia wirusa. Informacje dla podróżnych do Meksyku zebrałam na stronie o szczepieniach przed podróżą do Meksyku.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) odra nadal często występuje w niektórych regionach Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji.

Jak szerzy się odra i kto choruje najciężej?

Odra szerzy się drogą powietrzną. Według ECDC wirus pozostaje zakaźny w powietrzu przez kilka godzin, a zakażeniu ulega około 90% nieuodpornionych osób, które miały kontakt z chorym. Według WHO jeden chory może zakazić do 18 osób.

Według ECDC zapalenie płuc występuje u 1–6% chorych, a zapalenie mózgu u jednej osoby na tysiąc do dwóch tysięcy. Z powodu odry umiera od jednej do trzech osób na tysiąc chorych. Najczęściej są to dzieci poniżej 5. roku życia i osoby z obniżoną odpornością.

Według WHO powikłania najczęściej dotyczą dzieci poniżej 5. roku życia i dorosłych po 30. roku życia. Odra w ciąży może prowadzić do poronienia albo porodu przedwczesnego. Leczenie odry polega na łagodzeniu objawów i zapobieganiu powikłaniom.

Według ECDC w UE/EOG w 2025 roku zgłoszono 7655 przypadków i osiem zgonów. W okresie od października 2025 do września 2026 roku nie zgłoszono zgonów.

Ile przypadków odry zgłoszono w Polsce i kto może mieć niepełną ochronę?

Według wstępnych danych NIZP PZH-PIB od 1 stycznia do 15 listopada 2026 roku w Polsce zgłoszono 33 przypadki odry wobec 71 w tym samym okresie 2025 roku. W całym 2025 roku było ich 127, a w 2024 roku 272.

Według ECDC od października 2025 do września 2026 roku wskaźnik zgłoszeń w Polsce wyniósł 2,4 przypadku na milion mieszkańców.

Od 1975 roku szczepienie przeciw odrze należy do polskiego Programu Szczepień Ochronnych (PSO). Drugą dawkę wprowadzono w 1991 roku, a szczepionkę MMR w dwóch dawkach w 2004 roku. Według PSO u pracowników ochrony zdrowia, zwłaszcza urodzonych przed 1984 rokiem, zaleca się ocenę uodpornienia ze względu na termin wprowadzenia drugiej dawki.

Według NIZP PZH-PIB w 2025 roku dwie dawki miało 88,2% dzieci urodzonych w 2018 roku.

Według PSO na 2027 rok, ogłoszonego przez Głównego Inspektora Sanitarnego 28 października 2026 roku, szczepienie MMR jest obowiązkowe do ukończenia 19. roku życia. Dorosłym szczepienie jest zalecane, a koszt szczepionki ponosi osoba szczepiona. Zasady opisuję w poradniku o szczepieniach dorosłych.

Kiedy się zaszczepić, żeby zdążyć przed wyjazdem?

Według ECDC szczepionka MMR zaczyna działać po co najmniej dwóch tygodniach. Drugą dawkę podaje się, według Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL), co najmniej cztery tygodnie po pierwszej.

Zalecam więc rozpocząć szczepienie co najmniej sześć tygodni przed wyjazdem: cztery tygodnie na odstęp między dawkami i dwa tygodnie na wytworzenie odporności. Gdy do wyjazdu zostało mniej czasu, zalecam przyjąć pierwszą dawkę co najmniej dwa tygodnie przed wyjazdem. Według NIZP PZH-PIB jedna dawka uodparnia 90–95% zaszczepionych.

Ogólny harmonogram przygotowań przedstawiam w poradniku o planowaniu szczepień przed podróżą.

Według NIZP PZH-PIB dziecku, które jedzie do regionu z częstą odrą, można podać drugą dawkę wcześniej niż w 6. roku życia, jeżeli od pierwszej minęło co najmniej 28 dni.

Według ChPL niemowlę między 9. a 12. miesiącem życia można zaszczepić przed podróżą do regionu z częstą odrą, a dawkę trzeba powtórzyć między 12. a 15. miesiącem życia. PAHO zaleca taką dodatkową dawkę już od 6. miesiąca życia, czyli wcześniej, niż dopuszcza polska ChPL. Odrę u dzieci opisuję w przewodniku o chorobach wieku dziecięcego.

Szczepionka MMR zawiera żywe, osłabione wirusy. Według ChPL w ciąży jest przeciwwskazana, a po szczepieniu należy unikać ciąży przez miesiąc. Informacje dla planujących ciążę zebrałam na stronie o odporności na różyczkę i ospę przed staraniami oraz w poradniku o podróży w ciąży. Przy obniżonej odporności o szczepieniu decyduje lekarz.

Co zrobić po kontakcie z chorym i po powrocie z gorączką i wysypką?

Według PSO i ECDC szczepionkę MMR podaje się najlepiej jak najszybciej, maksymalnie do 72 godzin od kontaktu z chorym na odrę. Szczepienie po kontakcie obejmuje jedną dawkę, a osobie dotychczas nieszczepionej zaleca się drugą po co najmniej czterech tygodniach. Osobom, których nie można szczepić, podaje się według PSO immunoglobulinę (gotowe przeciwciała) najlepiej jak najszybciej, maksymalnie do sześciu dni od kontaktu.

Według WHO objawy zaczynają się zwykle 7–14 dni po zakażeniu: gorączka, katar, kaszel i zaczerwienione, łzawiące oczy. Wysypka pojawia się po 3–5 dniach od pierwszych objawów, zwykle na twarzy.

Według brytyjskiej Agencji Bezpieczeństwa Zdrowia (UKHSA) osoby nieuodpornione obserwuje się do 21 dni od kontaktu z chorym. Chory zaraża, według WHO, od czterech dni przed pojawieniem się wysypki do czterech dni po nim.

Według NIZP PZH-PIB badania laboratoryjne w kierunku odry są w Polsce bezpłatne w ramach programu eliminacji tej choroby, a każde podejrzenie potwierdza się albo wyklucza w laboratorium. Gorączkę po powrocie opisuję w poradnikach o gorączce u dorosłego i o objawach po wakacjach.

Kiedy warto porozmawiać z lekarzem

Umów wizytę · kiedy umówić konsultację przed podróżą · szczepienia przy obniżonej odporności

Najczęściej zadawane pytania

Czy dorosły może się zaszczepić przeciw odrze?

Tak. Według PSO szczepienie jest zalecane nieuodpornionym dorosłym, zwłaszcza osobom w wieku rozrodczym i pracującym z dziećmi. Po ukończeniu 19. roku życia za szczepionkę płaci się z własnych środków.

Czy przed wyjazdem trzeba zbadać przeciwciała?

Nie jest to konieczne. Według NIZP PZH-PIB osobie bez dokumentacji szczepień podaje się szczepionkę bez wcześniejszego badania przeciwciał.

Czy niemowlę może dostać szczepionkę wcześniej?

Tak. Niemowlę, które jedzie do regionu z częstą odrą, można według ChPL zaszczepić od 9. miesiąca życia, a dawkę powtarza się między 12. a 15. miesiącem. Według PAHO taka wcześniejsza dawka nie zastępuje dawek z kalendarza szczepień.

Czy po szczepieniu można zarażać?

Według ChPL nie ma doniesień o przenoszeniu szczepu odry ze szczepionki na osoby nieuodpornione. Według NIZP PZH-PIB można szczepić dzieci, których matka jest w ciąży, oraz otoczenie osób z obniżoną odpornością.

Źródła

dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji u lekarza. Dane pochodzą z raportów ECDC, PAHO i WHO, Programu Szczepień Ochronnych na 2027 rok, meldunków i opracowań NIZP PZH-PIB oraz charakterystyki produktu leczniczego, według stanu na 20 listopada 2026 roku.

Zdjęcie: Wirus odry w kolorowanym obrazie z mikroskopu elektronowego. Fot. NIAID, Wikimedia Commons, domena publiczna.