Skuteczna ochrona przed komarami łączy repelent na skórę, zakrywającą odzież, siatki lub klimatyzację i, gdy potrzebna, moskitierę. DEET, ikarydyna i IR3535 są dobrze przebadanymi substancjami. Permetrynę stosuje się na odzież i sprzęt, nie na skórę. Chroń się w dzień i w nocy, ponieważ komary Anopheles przenoszące malarię oraz Aedes przenoszące dengę, chikungunyę, Zikę i żółtą gorączkę mają różne pory aktywności.
Ochrona przed owadami jest jednym z podstawowych elementów przygotowania do podróży. Działa od pierwszego dnia i jednocześnie ogranicza ryzyko kilku chorób, także tych, przeciw którym nie ma szczepionki.
Komary są ważnymi wektorami wielu chorób występujących w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Malarię przenoszą komary z rodzaju Anopheles (widliszki), które kąsają głównie od zmierzchu do świtu, dlatego tak istotna jest ochrona w nocy i moskitiera nad łóżkiem. Dengę, wirus Zika i chikungunyę przenoszą komary Aedes, aktywne przede wszystkim w ciągu dnia, zwłaszcza rano i po południu. Z tego właśnie powodu ochrona całodobowa przed ukąszeniami komarów ma sens.
Ochrona przed ukąszeniami ma znaczenie także przy chorobach, przeciw którym nie ma szczepionki lub nie jest ona rutynowo stosowana u podróżnych. Szczepionki przeciw malarii nie są przeznaczone jako standard przed wyjazdem. Szczepienie przeciw dendze ma ograniczone i zależne od preparatu wskazania; nie zastępuje repelentu. Przeciw Zice nie ma szczepionki.
Na odsłoniętą skórę stosuj repelent zawierający DEET, ikarydynę, IR3535 lub inną substancję zarejestrowaną do tego celu, zgodnie z etykietą. Wyższe stężenie zwykle wydłuża ochronę, nie zwiększa jej maksymalnej skuteczności. Nie nakładaj repelentu pod ubranie, na uszkodzoną skórę ani na dłonie małych dzieci. Najpierw nałóż filtr przeciwsłoneczny, potem repelent; oba ponawiaj zgodnie z instrukcją.
Odpowiednia odzież zmniejsza powierzchnię narażoną na ukąszenia. Ubrania, buty, moskitiery i sprzęt można kupić fabrycznie zabezpieczone permetryną lub impregnować zgodnie z etykietą. Mokrej permetryny nie nakłada się na skórę tylko tkaninę; po wyschnięciu działa na tkaninie przez określoną liczbę prań.
Moskitiera nad łóżkiem. W rejonach malarii nocleg pod moskitierą, optymalnie nasączoną środkiem owadobójczym i bez dziur, wyraźnie obniża ryzyko ukąszeń w czasie snu. Śpij pod nią wszędzie tam, gdzie okna nie mają szczelnych siatek lub gdzie nie ma klimatyzacji.
Otoczenie. Komary Aedes wylęgają się w drobnych zbiornikach stojącej wody, na przykład w doniczkach, oponach czy pojemnikach na deszczówkę wokół miejsca noclegu. Klimatyzacja i szczelne siatki w oknach zmniejszają liczbę owadów w pomieszczeniu. Repelenty elektryczne i spirale mogą być uzupełnieniem, ale nie zastępują stosowania repelentu i moskitiery.
Przed wyjazdem kup repelent z odpowiednią substancją. Zabierz lekką odzież zakrywającą skórę oraz, jeśli warunki tego wymagają, moskitierę. Nie polegaj wyłącznie na kolorze ubrania ani urządzeniach ultradźwiękowych, opaskach czy witaminie B, ponieważ nie zapewniają wiarygodnej ochrony.
Na miejscu smaruj odsłoniętą skórę repelentem rano i ponawiaj aplikację w ciągu dnia zgodnie z ulotką, ze szczególną uwagą o zmierzchu w rejonach malarii. Śpij pod moskitierą lub w pomieszczeniu z klimatyzacją i szczelnymi siatkami. Wieczorami zakrywaj skórę odzieżą. Pamiętaj, że ochrona przed owadami jest dodatkiem do profilaktyki przeciwmalarycznej, a nie jej zamiennikiem: jeśli lekarz przepisał leki na malarię, przyjmuj je dokładnie według schematu przez cały zalecony czas, także po powrocie.
Gorączka po pobycie w regionie występowania malarii wymaga pilnej diagnostyki. Powiedz lekarzowi o trasie i profilaktyce. Dreszcze, silny ból głowy, osłabienie, wymioty lub biegunka mogą towarzyszyć malarii, ale objawy nie zawsze są typowe.
Po pobycie w rejonie dengi gorączka z silnym bólem głowy, bólem za oczami, bólami mięśni lub wysypką wymaga oceny. Do czasu wykluczenia dengi unikaj kwasu acetylosalicylowego i niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen lub naproksen, z powodu ryzyka krwawienia. Jeśli nie ma przeciwwskazań, paracetamol jest zwykle lekiem pierwszego wyboru w leczeniu objawowym gorączki i bólu.
Ciąża i dzieci
Repelenty z DEET, ikarydyną i IR3535 mogą być stosowane w ciąży i podczas karmienia zgodnie z etykietą. U dzieci nie nakładaj preparatu na dłonie, okolice oczu i ust ani pod ubranie; dorosły powinien nanieść go najpierw na własne ręce. Dla niemowląt szczególnie ważne są odzież i moskitiera. Ograniczenia dla wieku i stężenia sprawdzaj w etykiecie produktu zarejestrowanego w Polsce.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych zajmująca się medycyną podróży i hepatologią.
Data weryfikacji: 12 lipca 2026.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Wybierasz się w tropiki? Umów konsultację medycyny podróży, dobierzemy ochronę przed komarami i profilaktykę dopasowaną do Twojej trasy, terminu i stanu zdrowia.
Nie. Repelent i moskitiera zmniejszają liczbę ukąszeń, ale w rejonach malarii nie dają pełnej ochrony. Jeśli lekarz przepisał profilaktykę przeciwmalaryczną, przyjmuj leki dokładnie według schematu przez cały zalecony czas, także po powrocie, a ochronę przed komarami traktuj jako jej uzupełnienie.
DEET, ikarydyna i IR3535 są skutecznymi i dobrze przebadanymi substancjami. O wyborze decydują czas ochrony, wiek, warunki i dostępność produktu. Wyższe stężenie zwykle wydłuża czas działania. Zawsze stosuj ilość i częstość podaną na etykiecie.
Tak. Malarię przenoszą komary aktywne głównie w nocy, dlatego liczy się moskitiera i ochrona po zmierzchu. Dengę i wirus Zika przenoszą komary Aedes kąsające w ciągu dnia, zwłaszcza rano i po południu. Dlatego ochronę stosuje się całodobowo.
Najpierw nałóż krem z filtrem przeciwsłonecznym, a repelent nałóż na wierzch. Repelent po kąpieli i mocnym poceniu się trzeba ponawiać, dlatego pilnuj powtórnej aplikacji zgodnie z ulotką preparatu.
Jeśli byłeś w regionie występowania malarii, zgłoś się pilnie do miejsca, które może szybko wykonać diagnostykę. Podaj trasę, daty i informacje o stosowanej chemioprofilaktyce. Nie czekaj na charakterystyczne dreszcze ani na wzrost temperatury do wysokich wartości.
Repelenty z DEET, ikarydyną i IR3535 mogą być używane w ciąży i u dzieci zgodnie z etykietą. U małych dzieci preparat nakłada dorosły, omijając dłonie, oczy, usta i uszkodzoną skórę. Niemowlęta chroń także odzieżą i moskitierą.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.