Profilaktykę malarii dobiera się indywidualnie do trasy i ryzyka ekspozycji. Zależy od tego, czy malaria występuje na konkretnej trasie, jak duże jest ryzyko oraz jakie są miejscowe dane dotyczące oporności. Obejmuje ochronę przed ukąszeniami, a w wielu regionach również lek na receptę. Chemioprofilaktyka zmniejsza ryzyko, ale nie daje stuprocentowej ochrony.
Ryzyko może różnić się między regionami jednego kraju i zmieniać sezonowo. Znaczenie mają miejscowości i wysokość nad poziomem morza, pora roku, rodzaj noclegu, długość pobytu, dostęp do opieki i indywidualne ryzyko ciężkiego przebiegu. Najwyższe ryzyko dla nieuodpornionych podróżnych występuje w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej, ale malaria występuje także w części Azji, Oceanii oraz Ameryki Środkowej i Południowej.
Do kwalifikacji potrzebna jest dokładna trasa z datami i noclegami. Na jej podstawie sprawdza się aktualne mapy ryzyka, oporność pasożyta i zalecane leki. Samo podanie kraju lub kontynentu często nie wystarcza.
Pierwszy filar to zapobieganie ukąszeniom. Anopheles kąsają głównie od zmierzchu do świtu, ale całodobowa ochrona zabezpiecza też przed dengą, chikungunyą, Ziką i żółtą gorączką. Stosuj repelent z DEET, ikarydyną lub IR3535 zgodnie z etykietą, zakrywającą odzież, siatki i moskitierę. Permetrynę stosuje się wyłącznie na tkaniny i sprzęt.
Drugi filar to chemioprofilaktyka. U podróżnych stosuje się między innymi atowakwon z proguanilem, doksycyklinę, meflochinę lub chlorochinę, zależnie od regionu i oporności. Wybór uwzględnia ciążę, wiek, choroby nerek, zaburzenia psychiczne, interakcje i tolerancję. Leki rozpoczyna się przed wjazdem i kontynuuje przez określony czas po wyjeździe ze strefy ryzyka: 7 dni lub 4 tygodnie, zależnie od preparatu. Dokładny schemat ustala lekarz.
Szczepionki przeciw malarii są stosowane u dzieci mieszkających na terenach endemicznych w ramach programów zdrowia publicznego. Nie są rutynowym szczepieniem dla podróżnych i nie zastępują leków ani ochrony przed ukąszeniami.
Jeśli to możliwe, ciężarna powinna odłożyć podróż do obszaru występowania malarii. Gdy wyjazd jest nieunikniony, w regionach wrażliwych na chlorochinę stosuje się chlorochinę, a w regionach opornych najczęściej meflochinę. Doksycyklina, prymachina i tafenochina są w ciąży przeciwwskazane, a atowakwon z proguanilem nie jest rutynowo zalecany z powodu ograniczonych danych. Małe dzieci również są narażone na szybki ciężki przebieg; dobór leku zależy między innymi od masy ciała.
Umów konsultację 4-6 tygodni przed wyjazdem lub jak najszybciej, jeśli czasu jest mniej. Przynieś dokładną trasę, daty, miejsca noclegów, listę leków i chorób oraz informację o ciąży. Lekarz sprawdzi aktualne ryzyko i dobierze preparat wraz z datą rozpoczęcia i zakończenia.
Stosuj ochronę przed ukąszeniami codziennie. Przyjmuj lek zgodnie ze schematem także po wyjeździe ze strefy ryzyka. Wymioty krótko po dawce, pominięcie tabletek lub nasilone działania niepożądane skonsultuj z lekarzem; nie odstawiaj profilaktyki bez ustalenia alternatywy.
Gorączka podczas pobytu lub po powrocie z obszaru występowania malarii wymaga pilnej diagnostyki, szczególnie w ciągu pierwszych 3 miesięcy, ale o podróży należy informować lekarza także później. Profilaktyka nie wyklucza zakażenia. Badanie powinno być dostępne w ciągu kilku godzin; nie czekaj na planową wizytę, jeśli nie można szybko wykonać rozmazu krwi lub testu antygenowego.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska
Data weryfikacji: 12 lipca 2026.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Planujesz podróż do obszaru występowania malarii? Umów konsultację medycyny podróży, aby dobrać ochronę do trasy i stanu zdrowia.
Nie. Leki są potrzebne wtedy, gdy na konkretnej trasie występuje malaria, a ryzyko uzasadnia chemioprofilaktykę. W części obszarów wystarcza staranna ochrona przed ukąszeniami, w innych leki są zdecydowanie zalecane. Decyzja zależy od regionu, sezonu, noclegów, czasu pobytu i zdrowia podróżnego.
Nie ma szczepionki stosowanej rutynowo przed podróżą. Szczepionki przeciw malarii wykorzystuje się u dzieci na terenach endemicznych w programach zdrowia publicznego. Podróżny chroni się przed ukąszeniami i jeśli jest to wskazane, stosuje chemioprofilaktykę.
Zależy to od leku. Atowakwon z proguanilem i doksycyklinę zwykle rozpoczyna się 1-2 dni przed wjazdem do strefy ryzyka, a meflochinę co najmniej 2 tygodnie wcześniej. Po wyjeździe lek kontynuuje się 7 dni lub 4 tygodnie, zależnie od preparatu. Indywidualny schemat ustala lekarz.
Tak, ale wybór leków przeciwmalarycznych w ciąży jest ograniczony. W obszarach, w których pasożyty pozostają wrażliwe na chlorochinę, można stosować chlorochinę, natomiast w rejonach z opornością na ten lek zalecaną opcją jest meflochina. Doksycyklina, prymachina i tafenochina są w ciąży przeciwwskazane. Atowakwon z proguanilem nie jest zalecany rutynowo ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa, ale w wyjątkowych sytuacjach może być rozważony, gdy nie ma odpowiedniej alternatywy.
Po pobycie w obszarze występowania malarii zgłoś się pilnie do miejsca, które może wykonać diagnostykę. Podaj dokładną trasę, daty i przyjmowaną profilaktykę. Nie czekaj na typowe napady gorączki, ponieważ malaria może zaczynać się nieswoiście.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.