Żółtaczkę pokarmową, czyli wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), wywołuje wirus HAV. Wirus przenosi się przez nieumyte ręce, skażoną żywność i wodę, a także podczas kontaktów seksualnych. Od 1 stycznia do 15 października 2026 roku zgłoszono w Polsce 1916 zachorowań. To prawie trzy razy więcej niż w tym samym okresie 2025 roku i więcej niż przez cały 2025 rok.
Osoby bez odporności, które mieszkają z chorym albo miały z nim bliski kontakt, powinny zaszczepić się jak najszybciej, a najpóźniej 14 dni po kontakcie. Jedna dawka podana w tym czasie zazwyczaj zapobiega zachorowaniu. Osoby z grup ryzyka mogą się zaszczepić dwiema dawkami zawczasu, zanim dojdzie do kontaktu z chorym.
WZW A leczy się odpoczynkiem i nawadnianiem, bo nie ma leku, który usuwałby wirusa z organizmu. Do lekarza trzeba iść, gdy pojawi się żółtaczka, ciemny mocz albo jasny stolec. Gdy chory jest bardzo senny, splątany albo krwawi, dzwońcie pod numer 112 lub 999.
Domownicy i partnerzy seksualni chorego, którzy nie chorowali na WZW A ani nie byli szczepieni, powinni zaszczepić się jak najszybciej. Program Szczepień Ochronnych (PSO) na 2026 rok zaleca podanie jednej dawki w ciągu 14 dni od kontaktu. Szczepienia nie potrzebują osoby, które przechorowały WZW A albo przyjęły dwie dawki szczepionki.
Bliski kontakt to wspólne zamieszkiwanie, współżycie seksualne albo stała opieka nad chorym, na przykład nad dzieckiem w pieluszkach. Praca w jednym biurze albo nauka w jednej klasie zwykle nie są uznawane za bliski kontakt.
Chory zaraża już przez dwa, trzy tygodnie przed pojawieniem się żółtaczki i jeszcze przez mniej więcej tydzień po nim, a dzieci dłużej. Termin 14 dni liczcie od ostatniego bliskiego kontaktu.
Jeszcze dziś zadzwońcie do powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (sanepidu). Sanepid może bezpłatnie zaszczepić jedną dawką osoby, które miały kontakt z chorym, o ile ma szczepionki z rezerwy. Jeżeli ich nie ma, lekarz rodzinny wystawi receptę.
Jedna dawka szczepionki kosztuje w aptece od około 175 do 370 zł. Zaszczepi Was przychodnia podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) albo apteka, która ma umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ). W takiej aptece dorosły płaci tylko za szczepionkę.
Drugą dawkę przyjmijcie najwcześniej po sześciu miesiącach, żeby odporność utrzymała się przez wiele lat.
PSO dopuszcza też podanie immunoglobuliny, czyli gotowych przeciwciał, najpóźniej 14 dni od kontaktu. Dotyczy to niemowląt, osób po 40. roku życia oraz osób z przewlekłą chorobą wątroby, osłabioną odpornością albo przeciwwskazaniami do szczepienia. O jej podaniu decyduje lekarz chorób zakaźnych.
Nawet jeśli jesteście już zaszczepieni, myjcie ręce wodą z mydłem po skorzystaniu z toalety, po zmianie pieluszki i przed przygotowaniem posiłku. Chory powinien mieć własny ręcznik. Deskę sedesową, przycisk spłuczki, kran i klamki myjcie codziennie środkiem zawierającym chlor, według instrukcji na opakowaniu.
Chory zostaje w domu przez tydzień od pojawienia się żółtaczki, a jeśli żółtaczki nie ma, przez tydzień od początku objawów. W tym czasie nie przygotowuje posiłków dla innych i nie ma kontaktów seksualnych.
Dziecko nie chodzi w tym czasie do żłobka, przedszkola ani szkoły. Domownicy bez objawów mogą chodzić do pracy i szkoły, a ci, którzy pracują przy żywności, powinni zapytać sanepid o zalecenia.
Objawy pojawiają się 15–50 dni po zakażeniu, najczęściej mniej więcej po czterech tygodniach. Choroba zaczyna się podobnie jak grypa, a następnie dołączają się nudności, zgaga, wzdęcia i uczucie pełności już po małym posiłku. Później mocz ciemnieje, stolec jaśnieje, a skóra i białka oczu żółkną, czyli pojawia się żółtaczka. Małe dzieci często przechodzą zakażenie łagodnie albo bezobjawowo, a mimo to zarażają.
Do pełnej sprawności wraca się zwykle w ciągu dwóch miesięcy, a niekiedy dopiero po pół roku. Po chorobie pozostaje odporność na całe życie. WZW A nie przechodzi w postać przewlekłą ani nie prowadzi do marskości.
Cięższy przebieg grozi osobom starszym i osobom z przewlekłą chorobą wątroby. Rzadko, u około 0,2% chorych, rozwija się piorunujące zapalenie wątroby, czyli nagła niewydolność wątroby.
Leczenie polega na odpoczynku i piciu dużej ilości płynów. Dopóki wątroba się nie zregeneruje, nie pijcie alkoholu. Przyjmowanie każdego leku, także paracetamolu, uzgadniajcie z lekarzem, bo chora wątroba wolniej go rozkłada.
Gdy pojawi się żółtaczka, ciemny mocz albo jasny stolec, zgłoście się do lekarza rodzinnego w ciągu jednego, dwóch dni. Kobiety w ciąży, osoby po 60. roku życia i osoby z przewlekłą chorobą wątroby powinny zgłosić się tego samego dnia, nawet przy łagodnych objawach. Przed wizytą zadzwońcie do przychodni i powiedzcie, że podejrzewacie żółtaczkę pokarmową.
Lekarz zleci badania krwi. Rozpoznanie potwierdzają przeciwciała anty-HAV w klasie IgM, które świadczą o świeżym zakażeniu. Aktywność enzymów wątrobowych ALT i AST oraz stężenie bilirubiny pokazują, jak nasilone jest zapalenie. Jak czytać te wyniki, wyjaśniam w poradniku o próbach wątrobowych.
Gdy chory jest bardzo senny, splątany, krwawi z nosa lub dziąseł albo ma siniaki, choć się nie uderzył, dzwońcie pod numer 112 lub 999 i nie wieźcie go sami. Na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) albo do izby przyjęć szpitala zakaźnego trzeba jechać także wtedy, gdy chory wymiotuje i nie może pić.
Wieczorem, w nocy, w weekendy i święta lekarza rodzinnego zastępuje nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Najbliższy punkt wskaże Telefoniczna Informacja Pacjenta NFZ pod numerem 800 190 590.
PSO na 2026 rok zaleca szczepienie osobom pracującym przy produkcji i dystrybucji żywności, w tym w gastronomii, oraz przy usuwaniu odpadów i ścieków. Szczepienie zalecane ze względu na wykonywany zawód opłaca pracodawca, więc zapytajcie o nie przełożonego albo lekarza medycyny pracy.
PSO zaleca szczepienie też pracownikom medycznym, osobom wyjeżdżającym do krajów, w których WZW A występuje często, oraz dzieciom w wieku przedszkolnym i szkolnym, które nie chorowały na WZW A.
Do grup ryzyka należą osoby z przewlekłą chorobą wątroby, zakażone HIV i chore na hemofilię, a także osoby przyjmujące narkotyki oraz mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami.
Osoby z WZW B, WZW C albo stłuszczeniem wątroby zaszczepiłabym przeciw WZW A już teraz, bo choroba częściej ma u nich ciężki, nawet piorunujący przebieg. Przed szczepieniem można zbadać przeciwciała anty-HAV w klasie IgG, które pozostają po przebytym zakażeniu lub po szczepieniu. Jeżeli ich nie ma, szczepienie jest potrzebne.
Pełną ochronę dają dwie dawki w odstępie 6–12 miesięcy. Dwa tygodnie po pierwszej dawce większość osób ma już przeciwciała ochronne. Po drugiej dawce odporność utrzymuje się przez wiele lat i dawki przypominającej nie trzeba przyjmować.
W Polsce zarejestrowane są szczepionki Havrix 1440 i Avaxim dla osób, które ukończyły 16 lat, oraz szczepionka Havrix 720 Junior dla dzieci w wieku od roku do 15 lat. Druga dawka może być szczepionką innego producenta niż pierwsza.
Gdy potrzebna jest też ochrona przed WZW B, lekarz może zaproponować szczepionkę Twinrix Adult, która chroni jednocześnie przed WZW A i WZW B. Podaje się ją w trzech dawkach, a schemat szczepienia opisałam w poradniku o szczepieniu przeciw WZW B u dorosłych.
Szczepionki przeciw WZW A nie są refundowane, a apteka wydaje je tylko na receptę. Według cen aptecznych z 21 października 2026 roku jedna dawka szczepionki Avaxim kosztuje od około 175 do 290 zł, a szczepionki Havrix 1440 od 210 do około 370 zł.
Zaszczepi Was przychodnia POZ, apteka, która ma umowę z NFZ, albo punkt szczepień dla podróżnych.
Od 1 stycznia do 15 października 2026 roku zgłoszono w Polsce 1916 zachorowań na WZW A, wobec 648 w tym samym okresie 2025 roku. To wstępne dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB (NIZP PZH-PIB) i Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS).
W całym 2025 roku zgłoszono 1086 zachorowań, z czego około 40% po 15 października. Podobny wzrost zachorowań notowano w Polsce w 2017 roku, gdy zgłoszono ponad trzy tysiące przypadków.
Według Głównego Inspektora Sanitarnego do większości zakażeń dochodzi przez jedzenie z restauracji, barów, stołówek i innych punktów gastronomicznych. Część osób zaraża się drogą płciową, głównie mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami. Jak ograniczyć ryzyko przy kontaktach seksualnych, opisałam na stronie o profilaktyce zakażeń przenoszonych drogą płciową.
W 2025 roku wykryto około stu ognisk, czyli grup powiązanych ze sobą zachorowań. Większość z nich była mała i obejmowała osoby z jednego domu. Zakazić się może każdy, kto nie ma odporności.
WZW A jest częste tam, gdzie brakuje bezpiecznej wody pitnej i sprawnej kanalizacji, dlatego wyjazd w takie miejsca zwiększa ryzyko zakażenia. Jeszcze kilka lat temu w Polsce przeważały zachorowania przywiezione z Egiptu i Maroka, a dziś większość osób zaraża się w kraju. Pierwszą dawkę przyjmijcie co najmniej dwa tygodnie przed wyjazdem do kraju, w którym WZW A występuje często.
Kiedy warto porozmawiać z lekarzem
- Mieszkacie z chorym na WZW A albo mieliście z nim bliski kontakt: zgłoście się na szczepienie jak najszybciej, a najpóźniej 14 dni po kontakcie.
- Macie żółtaczkę, ciemny mocz albo jasny stolec: zgłoście się do lekarza rodzinnego w ciągu jednego, dwóch dni.
- Macie przewlekłą chorobę wątroby i nie wiecie, czy jesteście odporni na WZW A: zbadajcie przeciwciała anty-HAV i omówcie szczepienie.
Umów wizytę · lekarz chorób zakaźnych w Warszawie · kalendarz szczepień dorosłego
Tak. Chory wydala wirusa ze stolcem już przez dwa, trzy tygodnie przed pojawieniem się żółtaczki i jeszcze przez mniej więcej tydzień po nim. Dlatego szczepienie zaleca się osobom bez odporności, które miały z chorym bliski kontakt.
Szczepionki przeciw WZW A nie są refundowane. Jedna dawka kosztuje w aptece od około 175 do 370 zł (ceny z 21 października 2026 roku). Po kontakcie z chorym sanepid może zaszczepić Was bezpłatnie jedną dawką, jeżeli ma szczepionki z rezerwy.
Dzieci od ukończenia pierwszego roku życia dostają szczepionkę Havrix 720 Junior. Niemowlętom szczepionki się nie podaje, ale lekarz może rozważyć podanie immunoglobuliny. Kobietę w ciąży po kontakcie z chorym lekarz może zaszczepić szczepionką Havrix, bo według charakterystyki produktu leczniczego w razie konieczności można ją stosować w ciąży.
Najczęstsze są ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, które występują u 20–40% osób. Lekki ból głowy ma około 15% zaszczepionych, a przemijającą gorączkę lub dolegliwości żołądkowe mniej niż 10%. Po szczepieniu poczekajcie w placówce 15 minut.
Po kontakcie z chorym zaszczepiłabym taką osobę od razu, bez czekania na wynik badania przeciwciał, bo na szczepienie jest tylko 14 dni, a dodatkowa dawka nie szkodzi. Gdy nie było kontaktu z chorym, przed szczepieniem można zbadać przeciwciała anty-HAV w klasie IgG.
dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji u lekarza. Dane epidemiologiczne: NIZP PZH-PIB i GIS, meldunek za okres do 15 października 2026 (opublikowany 16 października).
Zdjęcie: Cząstki wirusa zapalenia wątroby typu A w mikroskopie elektronowym. Fot. CDC/Betty Partin, Wikimedia Commons, domena publiczna.