Giardioza, nazywana również lambliozą, jest zakażeniem jelita cienkiego wywołanym przez Giardia duodenalis. Może przebiegać bezobjawowo albo powodować przewlekłą lub nawracającą biegunkę, wzdęcia, bóle brzucha, nudności i zaburzenia wchłaniania. Rozpoznanie opiera się na badaniu kału, najczęściej teście antygenowym, PCR lub odpowiednio wykonanej mikroskopii. Leczenie dobiera się do wieku, ciąży, chorób współistniejących i wcześniejszych terapii.
Lamblioza, nazywana też giardiozą, to zakażenie górnego odcinka jelita cienkiego przez pierwotniaka Giardia duodenalis (spotka się też nazwy Giardia intestinalis i Giardia lamblia, to ten sam organizm). Pasożyt występuje w dwóch postaciach: aktywnej troficznej (trofozoit), która przyczepia się do śluzówki jelita, oraz otoczkowej cysty, która jest wydalana z kałem i jest odporna na warunki środowiska.
To właśnie cysty odpowiadają za zarażanie. Są małe, przeżywają tygodniami w chłodnej wodzie i, co ważne w praktyce, są stosunkowo oporne na standardowe stężenia chloru stosowane w uzdatnianiu wody. Do zakażenia wystarcza połknięcie niewielkiej liczby cyst.
Giardia szerzy się drogą fekalno-oralną, czyli cysty z kału jednej osoby lub zwierzęcia trafiają do ust drugiej. W praktyce najczęstsze drogi to:
Giardioza często ujawnia się kilka do kilkunastu dni po ekspozycji i może powodować dolegliwości utrzymujące się przez tygodnie.
Okres wylęgania wynosi zwykle około 1-3 tygodni. Obraz jest bardzo zmienny, od braku objawów po uciążliwą, przewlekłą chorobę.
Część zakażeń przebiega bezobjawowo. Po ustąpieniu giardiozy może ponadto utrzymywać się przejściowa nietolerancja laktozy, dlatego biegunka i wzdęcia po spożyciu nabiału mogą trwać jeszcze przez kilka tygodni mimo skutecznego leczenia. Utrzymywanie się objawów nie musi więc oznaczać nawrotu zakażenia.
U dzieci przewlekła, nieleczona giardioza może prowadzić do niedożywienia, niedoborów i zahamowania przyrostu masy ciała, dlatego u małego dziecka z przewlekłą biegunką i chudnięciem zawsze bierzemy ją pod uwagę.
To jest punkt, w którym najłatwiej o fałszywie ujemny wynik, dlatego warto znać konkrety.
Jeżeli obraz kliniczny przemawia za giardiozą, a pierwszy wynik mikroskopii jest ujemny, diagnostyki nie należy kończyć. W zależności od sytuacji wykonuje się test antygenowy lub PCR albo bada kolejne próbki kału.
Różne pasożyty leczy się różnymi lekami, więc poniższe dotyczy wyłącznie Giardii. Podane dawki są orientacyjne, dla dorosłych i nie służą do samoleczenia: ostateczny lek, dawkę i czas kuracji ustala lekarz, uwzględniając wiek, masę ciała, ciążę, choroby towarzyszące i wcześniejsze leczenie. Dawki u dzieci przelicza się na masę ciała.
Zakażenie oporne lub nawracające. Zdarza się, że po prawidłowej kuracji objawy wracają. Trzeba wtedy odróżnić prawdziwą oporność od ponownego zakażenia (reinfekcji od domownika czy ze skażonego środowiska) i od wspomnianej przejściowej nietolerancji laktozy. Przy potwierdzonym niepowodzeniu stosuje się inny lek niż poprzednio, wydłużony schemat (na przykład nitroimidazol przez 7-10 dni) lub terapię skojarzoną, najczęściej nitroimidazol razem z albendazolem albo z paromomycyną. Jeśli giardioza jest uporczywa lub nawraca mimo prawidłowego leczenia, zwłaszcza u dorosłego, warto ocenić odporność humoralną (poziomy immunoglobulin), bo hipogammaglobulinemia i niedobór IgA klasycznie sprzyjają przewlekającemu się zakażeniu Giardia.
Kogo leczyć i kiedy kontrolować skuteczność terapii. Osoby bezobjawowe nie zawsze wymagają leczenia. Decyzja zależy od sytuacji epidemiologicznej i klinicznej. Przy nawrotach w rodzinie rozważa się badanie i leczenie pozostałych domowników. Rutynowe badanie kontrolne po ustąpieniu objawów nie zawsze jest potrzebne; wykonuje się je między innymi przy utrzymujących się dolegliwościach, zaburzeniach wzrastania lub obniżonej odporności.
Jeśli zmagasz się z przewlekłą biegunką po podróży lub w rodzinie chorych jest więcej, warto skonsultować się z lekarzem medycyny podróży lub chorób zakaźnych i wykonać celowane badanie kału zamiast leczyć na ślepo. Więcej o tym, kiedy biegunka po podróży wymaga diagnostyki, opisuję w tekście biegunka podróżnych.
Jak najbardziej można zakazić się w Polsce. Giardia występuje na całym świecie, w tym u nas. Źródłem bywa woda ze studni czy strumieni, kontakt w przedszkolu lub żłobku oraz zakażony domownik. Podróże zwiększają ryzyko, ale nie są warunkiem koniecznym.
Nie wyklucza. Giardia wydalana jest nieregularnie, falami, więc pojedyncza mikroskopia kału potrafi ją przeoczyć. Jeśli objawy są typowe, warto wykonać czulszy test antygenowy lub PCR albo powtórzyć badanie z 2-3 próbek pobranych w różnych dniach.
Lekami pierwszego wyboru są metronidazol (orientacyjnie 250 mg 3 razy na dobę przez 5-7 dni) lub tynidazol (2 g jednorazowo). Alternatywą jest nitazoksanid (500 mg 2 razy na dobę przez 3 dni), a w razie potrzeby albendazol lub schematy łączone; w ciąży rozważa się paromomycynę. To dawki orientacyjne dla dorosłych, nie do samoleczenia. Konkretny lek, dawkę i czas kuracji dobiera lekarz, bo zależy to od wieku, masy ciała, ciąży i chorób towarzyszących.
Niekoniecznie. Po lambliozie często utrzymuje się przejściowa nietolerancja laktozy, która daje wzdęcia i luźne stolce po nabiale nawet kilka tygodni po skutecznym leczeniu. Pomaga wtedy czasowe ograniczenie laktozy, a objawy zwykle ustępują same. Jeśli są silne lub długotrwałe, zgłoś się po ponowną ocenę i ewentualne badanie kontrolne kału.
Nie zawsze. Leczenie dotyczy przede wszystkim osób z objawami. Badanie pozostałych domowników rozważa się przy nawrotach w rodzinie, obecności małych dzieci, ciąży lub obniżonej odporności.
U większości osób przebiega łagodnie i dobrze reaguje na leczenie. Poważniej traktujemy ją u niemowląt i małych dzieci, gdzie może prowadzić do niedożywienia, oraz u osób z obniżoną odpornością i z niedoborami przeciwciał, u których bywa uporczywa. Pilnej pomocy wymagają objawy odwodnienia oraz biegunka z gorączką lub krwią w stolcu.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych. Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.