Klinika leczenia niepłodności zwykle zleca obojgu partnerom badania w kierunku HIV, HBV, HCV oraz kiły. W praktyce oznacza to najczęściej oznaczenie HIV Ag/Ab, HBsAg, przeciwciał anty-HCV oraz testu serologicznego w kierunku kiły. Często ocenia się także odporność na różyczkę, a zależnie od wymagań ośrodka i indywidualnych wskazań również odporność na ospę wietrzną, zakażenie Chlamydia trachomatis lub toksoplazmozę. Serologia CMV nie jest powszechnie zalecana jako rutynowe badanie przesiewowe u każdej osoby przygotowującej się do procedury.
Dokładny zakres badań oraz okres ważności wyników ustala klinika, dlatego przed ich wykonaniem warto potwierdzić listę bezpośrednio w ośrodku prowadzącym.
Ten etap często budzi niepokój, choć w większości przypadków sprowadza się do pobrania krwi od obojga partnerów, a niekiedy także do wykonania wymazów. Poniżej wyjaśniam, jakie badania mogą znaleźć się na liście i czemu służą, aby przygotowanie do procedury było bardziej zrozumiałe i uporządkowane.
Badania te wykonuje się u obojga partnerów niezależnie od obecności objawów. Ich wyniki wpływają na dalsze przygotowanie do procedury, bezpieczeństwo ciąży i dziecka oraz organizację pracy laboratorium embriologicznego. W zależności od rodzaju zakażenia i zasad obowiązujących w danym ośrodku materiał biologiczny może wymagać odrębnego postępowania. Rozpoznanie zakażenia przed rozpoczęciem stymulacji daje czas na pogłębienie diagnostyki, wdrożenie leczenia lub potwierdzenie jego skuteczności.
Dodatni wynik nie oznacza automatycznie rezygnacji z procedury in vitro. Aktywne zakażenie HCV można zwykle wyleczyć przed rozpoczęciem starań za pomocą leków przeciwwirusowych o bezpośrednim działaniu, DAA, których skuteczność przekracza 95%. W przypadku HBV ocenia się wiremię, aktywność zakażenia i stan wątroby, a leczenie wdraża zgodnie ze wskazaniami. W zakażeniu HIV celem terapii jest trwała supresja wirusa. Zasada U=U, czyli niewykrywalny znaczy nieprzenoszący, dotyczy transmisji seksualnej. Przygotowanie do ciąży oraz postępowanie ograniczające ryzyko przeniesienia zakażenia na dziecko ustala się odrębnie z lekarzem prowadzącym i kliniką leczenia niepłodności.
Różyczka w ciąży może być groźna dla płodu. Szczepionka MMR, podobnie jak szczepionka przeciw ospie wietrznej, jest szczepionką żywą i nie podaje się jej w czasie ciąży. Ewentualne szczepienia należy więc uzupełnić przed rozpoczęciem starań. Po podaniu MMR zaleca się odczekać 28 dni przed zajściem w ciążę, a po każdej dawce szczepionki przeciw ospie wietrznej co najmniej miesiąc. Wczesna ocena odporności pozwala bezpiecznie zakończyć szczepienia przed rozpoczęciem procedury.
Badania w kierunku toksoplazmozy mogą być elementem przygotowania do ciąży oraz późniejszej opieki nad ciężarną. W przypadku CMV rutynowe badania serologiczne wszystkich osób przygotowujących się do ciąży nie są powszechnie zalecane.
Jeśli serologię CMV wykonano ze względu na wskazania kliniczne lub wymagania ośrodka, dodatniego wyniku IgM nie należy uznawać za samodzielne potwierdzenie świeżego zakażenia. Interpretacja może wymagać uwzględnienia wyniku IgG, awidności IgG, zmian stężenia przeciwciał w kolejnych badaniach oraz obrazu klinicznego.
W profilaktyce toksoplazmozy znaczenie ma dokładne mycie warzyw i owoców, właściwa obróbka termiczna mięsa oraz higiena po kontakcie z ziemią lub kocimi odchodami. Ryzyko zakażenia CMV można ograniczać przez mycie rąk po kontakcie ze śliną lub moczem małych dzieci, unikanie wspólnych sztućców i kubków oraz niecałowanie dzieci w usta.
Zakażenie Chlamydia trachomatis często przebiega bezobjawowo, a nieleczone może prowadzić do uszkodzenia jajowodów i zaburzeń płodności. Dlatego diagnostyka i leczenie przed rozpoczęciem starań o ciążę mają znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa zdrowotnego, jak i dla właściwego przygotowania do procedury. Zakres badań w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową powinien wynikać z wywiadu, czynników ryzyka oraz wymagań konkretnej kliniki.
Część badań wymaganych przed procedurą in vitro wynika z obowiązujących przepisów, natomiast kliniki mogą rozszerzać ich zakres oraz wprowadzać dodatkowe wymagania organizacyjne. Dlatego lista badań i okres ważności poszczególnych wyników nie zawsze są identyczne w każdym ośrodku.
W przypadku pierwszego pobrania komórek rozrodczych w dawstwie partnerskim część badań zakaźnych wykonuje się z próbki krwi pobranej w ciągu 3 miesięcy przed pobraniem. Przy kolejnych pobraniach od tej samej osoby przepisy dopuszczają dłuższy odstęp, jednak klinika może wymagać aktualizacji wyników wcześniej. Szczegółowe terminy najlepiej więc potwierdzić bezpośrednio w ośrodku prowadzącym.
Lekarz kwalifikujący ocenia wywiad, stan zdrowia oraz komplet wyników i na tej podstawie wydaje wymagane orzeczenie. Nie każda klinika wymaga osobnego zaświadczenia od specjalisty chorób zakaźnych. Może ono być potrzebne w zależności od procedur ośrodka, zwłaszcza gdy wynik jest dodatni, niejednoznaczny lub wymaga dalszej diagnostyki.
Zacznijcie od kontaktu z kliniką i poproście o aktualną listę wymaganych badań oraz informację, jak długo poszczególne wyniki zachowują ważność. Następnie zaplanujcie pobranie krwi u obojga partnerów, ponieważ podstawowy panel dotyczy zwykle obu osób.
Jeśli potrzebna jest ocena odporności na różyczkę lub ospę wietrzną, warto wykonać ją odpowiednio wcześnie, aby w razie braku odporności pozostał czas na szczepienie przed rozpoczęciem starań. Po skompletowaniu wyników należy umówić konsultację, podczas której lekarz oceni cały panel i wystawi wymagane zaświadczenie, jeśli klinika go wymaga.
Wyników dodatnich lub niejednoznacznych nie warto interpretować w oderwaniu od pozostałych badań. Pojedyncze oznaczenie, na przykład dodatnie IgM, może wyglądać niepokojąco, ale samo w sobie często nie pozwala jeszcze rozpoznać świeżego zakażenia.
Umówcie konsultację, jeśli którykolwiek wynik jest dodatni lub niejednoznaczny. Dotyczy to zwłaszcza badań w kierunku HIV, HBV, HCV i kiły, a także dodatnich przeciwciał IgM w toksoplazmozie lub zakażeniu CMV.
Konsultacja jest potrzebna również wtedy, gdy badania wykażą brak odporności na różyczkę lub ospę wietrzną i trzeba zaplanować szczepienie przed rozpoczęciem starań. Warto zgłosić się do lekarza także po przebytym zakażeniu przenoszonym drogą płciową, po WZW lub wtedy, gdy nie wiadomo, od jakich badań zacząć i w jakiej kolejności je wykonać.
Nie odkładajcie konsultacji do ostatnich dni przed procedurą. Leczenie HCV, uzupełnienie szczepień lub pogłębienie diagnostyki wymagają czasu, a wcześniejsze zaplanowanie kolejnych kroków pozwala uniknąć opóźnień.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych (hepatologia, medycyna podróży)
Data weryfikacji: 10 lipca 2026
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Umów konsultację (badania i zaświadczenia zakaźne przed in vitro).
Czy oboje partnerzy muszą wykonać badania zakaźne przed in vitro?
Tak. Podstawowy panel obejmujący badania w kierunku HIV, HBV (HBsAg), HCV (anty-HCV) oraz kiły klinika zwykle zleca obojgu partnerom, niezależnie od obecności objawów. Znajomość statusu zakaźnego obu osób ma znaczenie dla bezpieczeństwa procedury i dalszego postępowania.
Jak długo ważne są wyniki badań zakaźnych do in vitro?
Okres ważności wyników zależy od wymagań konkretnej kliniki. Jedne ośrodki akceptują badania wykonane kilka miesięcy wcześniej, inne wymagają nowszych. Dlatego przed ich wykonaniem warto potwierdzić w klinice, jak długo poszczególne wyniki pozostają aktualne.
Czy dodatni wynik WZW C, WZW B lub HIV wyklucza in vitro?
Nie. Dodatni wynik nie wyklucza automatycznie możliwości przeprowadzenia procedury. Zakażenie HCV można zwykle wyleczyć przed rozpoczęciem starań za pomocą leków DAA, których skuteczność przekracza 95%. W przypadku HBV ocenia się aktywność zakażenia i stan wątroby, a leczenie wdraża zgodnie ze wskazaniami. Zakażenie HIV również skutecznie się leczy, a przy trwale niewykrywalnej wiremii można bezpiecznie planować rodzicielstwo. Zasada U=U odnosi się do braku transmisji drogą płciową. Dalsze postępowanie ustala lekarz wspólnie z kliniką prowadzącą.
Po co przed in vitro sprawdza się odporność na różyczkę i ospę wietrzną?
Szczepionki przeciw różyczce i ospie wietrznej są szczepionkami żywymi, dlatego nie podaje się ich w czasie ciąży. Odporność warto ocenić i w razie potrzeby uzupełnić przed rozpoczęciem starań. Po szczepieniu MMR zaleca się odczekać 28 dni przed zajściem w ciążę, dlatego badania najlepiej wykonać z odpowiednim wyprzedzeniem.
Czy sam wynik z laboratorium wystarczy klinice?
Zwykle nie wystarczy samo odebranie wyników z laboratorium. Klinika może wymagać ich oceny przez lekarza, a w niektórych ośrodkach także dodatkowego zaświadczenia lub orzeczenia. Szczegółowe wymagania warto wcześniej potwierdzić w klinice prowadzącej.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.