Ostre zapalenie gardła i migdałków najczęściej ma podłoże wirusowe. Najważniejszą bakteryjną przyczyną jest Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec grupy A. Antybiotyk stosuje się przy potwierdzonym paciorkowcowym zapaleniu gardła i migdałków, natomiast w zakażeniu wirusowym nie przynosi korzyści.
Kaszel, katar, chrypka, zapalenie spojówek, owrzodzenia w jamie ustnej i biegunka przemawiają za etiologią wirusową. Przy wyraźnych cechach wirusowych zwykle nie ma potrzeby wykonywania testu w kierunku paciorkowca.
Za zakażeniem paciorkowcem mogą przemawiać nagły ból gardła, gorączka, brak kaszlu, wysięk na migdałkach oraz bolesne przednie węzły chłonne szyi. Żaden z tych objawów osobno ani ich połączenie nie pozwala jednak pewnie ustalić etiologii. Skale Centora lub McIsaaca pomagają ocenić prawdopodobieństwo i zdecydować o testowaniu, ale nie zastępują badania mikrobiologicznego.
Przy braku jednoznacznych cech zakażenia wirusowego wykonuje się szybki test antygenowy lub posiew wymazu z gardła. U objawowych dzieci od 3. roku życia ujemny szybki test powinien być zwykle potwierdzony posiewem, jeżeli lokalne zalecenia nie przewidują innego testu o wysokiej czułości. U dorosłych rutynowe potwierdzanie ujemnego testu posiewem zazwyczaj nie jest konieczne ze względu na małe ryzyko ostrej gorączki reumatycznej.
Dodatni wynik należy interpretować w kontekście objawów, ponieważ szczególnie u dzieci możliwe jest bezobjawowe nosicielstwo paciorkowca i jednoczesne wirusowe zapalenie gardła.
Antybiotyk skraca czas objawów w ograniczonym stopniu, zmniejsza zakaźność i ryzyko powikłań ropnych oraz ostrej gorączki reumatycznej. Lekiem pierwszego wyboru pozostaje penicylina, a dobór preparatu, dawki i czasu terapii zależy od wieku, masy ciała, alergii i lokalnych zaleceń. Oporność paciorkowca grupy A na penicylinę nie została dotychczas potwierdzona, natomiast oporność na makrolidy i klindamycynę występuje i zmienia się geograficznie.
Pilnej pomocy wymagają trudności w oddychaniu, niemożność przełykania śliny, nasilone ślinienie, szczękościsk, narastający jednostronny obrzęk gardła lub szyi, odwodnienie albo ciężki stan ogólny. Mogą one wskazywać między innymi na ropień okołomigdałkowy lub inne powikłanie wymagające szybkiego leczenia.
Czy nalot na migdałkach oznacza zakażenie bakteryjne?
Nie. Nalot może występować także w zakażeniach wirusowych, w tym w mononukleozie zakaźnej.
Czy skala Centora wystarcza do rozpoznania?
Nie. Służy do oszacowania prawdopodobieństwa i wyboru osób do testowania. Przy braku wyraźnych objawów wirusowych etiologię potwierdza się testem.
Jaki antybiotyk jest lekiem pierwszego wyboru?
W niepowikłanym zakażeniu paciorkowcem grupy A standardem pozostaje penicylina. U osoby z alergią wybór zależy od rodzaju reakcji i lokalnej oporności.
Czy po ujemnym szybkim teście potrzebny jest posiew?
U dzieci i młodzieży zwykle tak, jeżeli test nie ma czułości porównywalnej z metodami molekularnymi. U dorosłych zwykle nie.
Kiedy chory przestaje zakażać?
Zakaźność wyraźnie zmniejsza się po rozpoczęciu skutecznego leczenia. Powrót do pracy lub szkoły jest zwykle możliwy po ustąpieniu gorączki i co najmniej 12-24 godzinach antybiotykoterapii.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, lekarka chorób zakaźnych, zajmująca się hepatologią i medycyną podróży.
Data weryfikacji: 16 lipca 2026 roku.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Rozpoznanie paciorkowcowego zapalenia gardła powinno opierać się na obrazie klinicznym i właściwie dobranym badaniu, a nie na samym wyglądzie migdałków.
Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis, 2025.
Centers for Disease Control and Prevention. Testing for Strep Throat or Scarlet Fever.
Narodowy Program Ochrony Antybiotyków: rekomendacje diagnostyki i terapii zakażeń układu oddechowego.
Aktualne charakterystyki produktów leczniczych stosowanych w leczeniu paciorkowcowego zapalenia gardła.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.