Korzystny wpływ Hepatilu, Heparegenu, Essentiale Forte i ostropestu na przebieg chorób wątroby pozostaje niepotwierdzony. Preparaty te mają różny status prawny: Hepatil jest suplementem diety, Heparegen lekiem na receptę, a Essentiale Forte lekiem bez recepty.
Pod marką Sylimarol dostępne są preparaty z ostropestu: tradycyjny lek roślinny (Sylimarol 70 mg) i suplement diety (Sylimarol Detox). W Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL), czyli urzędowym opisie Sylimarolu 70 mg, w punkcie o działaniu preparatu widnieje zapis „Nie badano”.
Przed zakupem preparatu ustalcie z lekarzem przyczynę choroby wątroby, ponieważ od niej zależy leczenie. Przepisane leki przyjmujcie zgodnie z zaleceniem.
Gdy podczas przyjmowania preparatu wystąpią nudności, świąd, ciemny mocz albo żółtaczka, od razu odstawcie preparat kupiony bez recepty. Tego samego dnia skontaktujcie się z lekarzem.
| Preparat | Status prawny | Co wykazały badania |
|---|---|---|
| Sylimarol 70 mg (wyciąg z ostropestu, sylimaryna) | tradycyjny lek roślinny bez recepty | W ChPL, w punkcie o działaniu, zapis „Nie badano”. W trzech badaniach sylimaryna pozostała bez istotnej statystycznie przewagi nad placebo w głównej ocenie skuteczności. |
| Essentiale Forte (fosfolipidy z nasion soi) | lek bez recepty | W badaniu oczyszczonych fosfolipidów sojowych z 2003 roku u chorych z alkoholową chorobą wątroby włóknienie postępowało bez istotnej różnicy względem placebo. |
| Hepatil (cholina i asparaginian ornityny) | suplement diety | Według autorów badania ankietowego z 2022 roku brakuje opublikowanych dowodów, że to połączenie chroni wątrobę. |
| Heparegen (kwas tiazolidynokarboksylowy, Timonacicum) | lek na receptę | Badanie z 2022 roku (44 chorych) nie miało grupy kontrolnej, dlatego nie wiadomo, czy poprawę wyników badań krwi spowodował lek. |
| Dla porównania: doustne leki przeciwwirusowe w wirusowym zapaleniu wątroby typu C (WZW C) | leki na receptę | Wyleczenie uzyskuje ponad 95% chorych. |
| Dla porównania: semaglutyd w stłuszczeniowym zapaleniu wątroby z włóknieniem | lek na receptę | W badaniu z 2025 roku zapalenie ustąpiło bez nasilenia włóknienia u 63% chorych wobec 34% w grupie placebo. |
Placebo to preparat bez substancji czynnej. Włóknienie polega na stopniowym zastępowaniu uszkodzonych komórek wątroby tkanką łączną.
Preparaty „na wątrobę” uważam za zbędne. Zalecam ustalenie przyczyny choroby wątroby i leczenie przyczynowe, czyli skierowane na tę przyczynę.
Polska Grupa Ekspertów NAFLD, zespół specjalistów zajmujących się stłuszczeniową chorobą wątroby, oceniła w zaleceniach z 2019 roku ostropest, kwas tiazolidynokarboksylowy (Heparegen), fosfolipidy (Essentiale Forte), karczoch i asparaginian ornityny (składnik Hepatilu). Według ekspertów preparaty te nie wpływają istotnie na obraz histologiczny stłuszczeniowego zapalenia wątroby ani na włóknienie.
Stłuszczeniowe zapalenie wątroby to postać choroby, w której stłuszczeniu towarzyszą zapalenie i uszkodzenie komórek wątroby. Obraz histologiczny to wygląd tkanki wątroby pod mikroskopem, oceniany w biopsji. Polscy eksperci sugerują chorym ze stłuszczeniowym zapaleniem wątroby i włóknieniem rezygnację z tych preparatów.
Europejskie Towarzystwo Badań nad Wątrobą (EASL) oceniło w wytycznych z 2024 roku suplementy diety i preparaty roślinne stosowane w stłuszczeniowej chorobie wątroby. Dowody na ich skuteczność i bezpieczeństwo uznało za zbyt słabe, aby zalecać te preparaty.
Amerykańskie Towarzystwo Badań nad Chorobami Wątroby (AASLD) w zaleceniach z 2023 roku wymienia sylimarynę z ostropestu wśród środków, których nie należy stosować w leczeniu stłuszczeniowego zapalenia wątroby. Jako powód podaje brak znaczącej poprawy obrazu histologicznego wątroby.
Skuteczności sylimaryny w chorobach wątroby dotychczas nie udowodniono. Sylimaryna to mieszanina związków z owoców ostropestu plamistego. W trzech badaniach z randomizacją (losowym przydziałem chorych do grup) z lat 2012–2019 sylimaryna pozostała bez istotnej statystycznie przewagi nad placebo w głównej ocenie skuteczności. Obserwowane różnice między grupami mogły wynikać z przypadku.
W badaniu z 2012 roku uczestniczyło 154 chorych na przewlekłe WZW C po nieskutecznym leczeniu interferonem. ALT to enzym, który przedostaje się do krwi z uszkodzonych komórek wątroby (więcej w poradniku o próbach wątrobowych). Normalizację lub znaczne zmniejszenie aktywności ALT uzyskało około 4% chorych w każdej grupie.
Dwa pozostałe badania, z lat 2017 i 2019, dotyczyły stłuszczeniowego zapalenia wątroby. Autorzy zgłosili zastrzeżenia: wynik z 2019 roku uznali za niejednoznaczny, a możliwą poprawę włóknienia w badaniu z 2017 roku za wymagającą potwierdzenia. We wszystkich trzech badaniach stosowano dawki co najmniej trzykrotnie wyższe od maksymalnej dawki zalecanej w ChPL Sylimarolu.
W przeglądzie systematycznym Cochrane z 2007 roku (18 badań, 1088 chorych) nie wykazano istotnego wpływu sylimaryny na śmiertelność ogólną. W badaniach o wysokiej jakości różnica w śmiertelności z przyczyn wątrobowych była nieistotna statystycznie, a istotnie mniejszą śmiertelność odnotowano w analizie wszystkich badań łącznie.
Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych (HMPC) Europejskiej Agencji Leków uznał w 2018 roku, że dane o ostropeście wystarczają wyłącznie do rejestracji tradycyjnego produktu leczniczego roślinnego.
Essentiale Forte jest lekiem bez recepty, którego substancją czynną są fosfolipidy z nasion soi. Według ChPL lek łagodzi subiektywne dolegliwości, takie jak brak apetytu i uczucie ucisku w prawym nadbrzuszu.
W badaniu z randomizacją z 2003 roku uczestniczyło 789 chorych z alkoholową chorobą wątroby i włóknieniem. Otrzymywali oczyszczony wyciąg fosfolipidów sojowych albo placebo. Powtórną biopsję po dwóch latach wykonano u 412 z nich. Włóknienie nasiliło się o co najmniej jeden stopień u 22,8% chorych w grupie wyciągu i u 20% w grupie placebo, a różnica była nieistotna statystycznie.
W 14 badaniach z randomizacją opisanych przez Polską Grupę Ekspertów NAFLD fosfolipidy zmniejszały aktywność ALT i stężenie lipidów. Chorych ze stłuszczeniowym zapaleniem wątroby w tych badaniach nie oceniano, a stłuszczenie badano głównie w USG.
Hepatil jest suplementem diety zawierającym cholinę i asparaginian ornityny. Autorzy polskiego badania ankietowego z 2022 roku odnotowali, że dla tego połączenia brakuje opublikowanych dowodów ochronnego działania na wątrobę.
Według przeglądu z 2026 roku w trzech badaniach z randomizacją asparaginian ornityny zmniejszał aktywność ALT u chorych ze stłuszczeniową chorobą wątroby. Chorzy przyjmowali od 3 do 9 g na dobę, od pięciu do piętnastu razy więcej, niż zawiera dzienna porcja Hepatilu.
W badaniu porównującym dawki 3 i 6 g istotne zmniejszenie aktywności ALT odnotowano w grupie większej dawki. Według autorów przeglądu dowody kliniczne pozostają ograniczone i wymagają potwierdzenia w większych badaniach.
Producent Hepatilu podaje oświadczenie zdrowotne: „cholina pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu wątroby”. Oświadczenie dotyczy wyłącznie choliny, jednego z dwóch składników preparatu.
Substancją czynną Heparegenu, leku wydawanego na receptę, jest kwas tiazolidynokarboksylowy (Timonacicum). Zgodnie z ChPL lek stosuje się „pomocniczo w ostrych i przewlekłych schorzeniach wątroby o różnej etiologii” (etiologia to przyczyna choroby).
Według autorów badania ankietowego z 2022 roku substancja ta jest dostępna wyłącznie w Polsce i w Egipcie. Ci sami autorzy oceniają dane o jej działaniu przeciwutleniającym jako skąpe.
W innym polskim badaniu z 2022 roku 44 chorych ze stłuszczeniową chorobą wątroby przyjmowało tę substancję przez sześć miesięcy. Poprawiły się wyniki badań krwi oceniających wątrobę. Badanie przeprowadzono bez grupy kontrolnej, dlatego nie wiadomo, czy poprawa wynikała z działania leku.
Przepisy dopuszczają do obrotu trzy grupy preparatów bez badań potwierdzających korzyść kliniczną, czyli poprawę przebiegu choroby. Pierwszą grupę stanowią tradycyjne produkty lecznicze roślinne, takie jak Sylimarol 70 mg. Przy ich rejestracji badania kliniczne zastępuje udokumentowanie bezpiecznego stosowania przez co najmniej 30 lat.
Drugą grupę stanowią leki dopuszczone do obrotu kilkadziesiąt lat temu. Pierwsze pozwolenie dla Essentiale Forte pochodzi z 1980 roku, a dla Heparegenu z 1993 roku.
Trzecią grupę stanowią suplementy diety, takie jak Hepatil. Suplement diety jest środkiem spożywczym, dlatego wprowadzenie go do obrotu wymaga jedynie powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego, który weryfikuje kwalifikację produktu.
W tym samym badaniu ankietowym z 2022 roku, zleconym przez firmę Sanofi, lekarze stosujący preparat Essentiale przepisywali chorym ze stłuszczeniową chorobą wątroby między innymi fosfolipidy i sylimarynę. Autorzy dopuścili możliwość, że lekarze kierowali się bardziej reklamą niż literaturą naukową.
Preparaty roślinne i suplementy diety należą do przyczyn polekowego uszkodzenia wątroby. Według analizy z 2014 roku w amerykańskim rejestrze polekowych uszkodzeń wątroby (DILIN) odsetek przypadków wywołanych tymi preparatami wzrósł w ciągu dziesięciu lat z 7% do 20%.
W tej analizie zgon lub przeszczepienie wątroby dotyczyły 13% chorych, u których uszkodzenie wywołały preparaty roślinne albo suplementy diety inne niż stosowane w kulturystyce. Wśród chorych z uszkodzeniem wywołanym przez leki odsetek ten wyniósł 3%.
Według przeglądu z 2017 roku najczęściej opisywanymi preparatami wywołującymi uszkodzenie wątroby są steroidy anaboliczne, ekstrakt z zielonej herbaty i suplementy wieloskładnikowe. Ten temat rozwijam na stronie o polekowym uszkodzeniu wątroby.
Podstawą postępowania jest leczenie przyczynowe. Przewlekłe WZW C leczy się doustnymi lekami przeciwwirusowymi, zwykle przez 8–12 tygodni, co opisuję na stronie o WZW C. Trwałą odpowiedź wirusologiczną, równoznaczną z wyleczeniem, uzyskuje ponad 95% chorych.
U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała o co najmniej 5% zmniejsza stłuszczenie wątroby, o 7–10% łagodzi zapalenie, a o co najmniej 10% może zmniejszyć włóknienie. Szczegółowe zalecenia zawierają poradniki o diecie przy stłuszczeniu wątroby i o aktywności fizycznej.
Leczenie alkoholowej choroby wątroby opiera się na abstynencji, co opisuję na stronie o alkoholowej chorobie wątroby.
W Unii Europejskiej warunkowe pozwolenie na dopuszczenie do obrotu uzyskały resmetirom i semaglutyd, przeznaczone dla dorosłych ze stłuszczeniowym zapaleniem wątroby i włóknieniem umiarkowanym lub zaawansowanym, bez marskości. Marskość to najbardziej zaawansowany etap włóknienia wątroby.
Osobie ze stłuszczeniową chorobą wątroby zalecam najpierw ocenę włóknienia, a przy nadwadze lub otyłości także redukcję masy ciała. Metody oceny włóknienia opisuję na stronie o stłuszczeniu wątroby i w poradniku o tym, kiedy stłuszczenie jest groźne.
Kiedy warto porozmawiać z lekarzem
- Gdy macie stłuszczeniową lub inną chorobę wątroby albo podwyższoną aktywność ALT lub AST (enzymów wątrobowych), przed zakupem preparatu umówcie się na wizytę. Lekarz ustali przyczynę i oceni włóknienie.
- Gdy przyjmujecie lek na receptę, na przykład Heparegen, albo kilka suplementów, zabierzcie na wizytę spis wszystkich preparatów. Zapytajcie lekarza o cel stosowania każdego z nich.
Umów wizytę · hepatolog w Warszawie · suplementy „na wątrobę”: czy działają
W metaanalizach z lat 2021 i 2024 sylimaryna zmniejszała aktywność ALT u chorych ze stłuszczeniową chorobą wątroby. Autorzy zastrzegają jednak, że analizowane badania mogą mieć wady jakości, a wyniki wymagają potwierdzenia. Znaczenie wyniku ALT wyjaśniam we wpisie o podwyższonych ALT i AST.
Brakuje dowodów na takie działanie Hepatilu. Osobom ze stłuszczeniową chorobą wątroby EASL odradza spożywanie alkoholu.
Zapytajcie lekarza o cel leczenia i czas stosowania leku. W 2019 roku Polska Grupa Ekspertów NAFLD uznała stosowanie bezpiecznych preparatów wspomagających za dopuszczalne u osób z małym ryzykiem włóknienia. Przepisane leki odstawiajcie wyłącznie po rozmowie z lekarzem.
Preparaty roślinne mogą zmieniać działanie leków. W ChPL mieszanki ziołowej Hepatosan fix podano, że zawarty w niej dziurawiec może osłabiać działanie między innymi leków przeciwwirusowych, przeciwcukrzycowych, warfaryny i doustnych środków antykoncepcyjnych. Spis wszystkich przyjmowanych preparatów przekażcie lekarzowi.
dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji u lekarza. Składy, dawki i wskazania pochodzą z ChPL i stron producentów (stan na 1 listopada 2026), a dane o skuteczności z badań i wytycznych wymienionych w źródłach.
Zdjęcie: Ostropest plamisty (Silybum marianum). Sylimarynę pozyskuje się z jego owoców. Fot. Matankic, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.