Jeden wynik badania przeciwciał przeciw cytomegalowirusowi (serologii CMV) w ciąży zwykle nie rozstrzyga, czy zakażenie jest świeże. Rozstrzyga dopiero zestaw: przeciwciała IgM, które powstają głównie na początku zakażenia, przeciwciała IgG, które utrzymują się latami, oraz awidność IgG (siła wiązania przeciwciał z wirusem, rośnie z czasem). Uwzględnia się też wcześniejszy wynik, jeżeli istnieje.
Ryzyko trwałych następstw u dziecka dotyczy głównie zakażenia pierwotnego (pierwszego w życiu) w okresie okołokoncepcyjnym, tuż przed poczęciem i po nim, oraz w pierwszym trymestrze. Według polskich rekomendacji z 2025 roku niedosłuch lub zaburzenia neurologiczne rozwijają się u około 23% zakażonych dzieci, jeżeli matka zakaziła się w pierwszym trymestrze. Po zakażeniu matki w drugim trymestrze odsetek ten wynosi 0,1%.
Na wizytę zabierzcie wszystkie wcześniejsze wyniki CMV, także sprzed ciąży. Przy dodatnich IgG i IgM poproście o oznaczenie awidności IgG. Jeżeli w pierwszym trymestrze IgM jest dodatnie, a awidność niska lub pośrednia, szybko skonsultujcie się w ośrodku perinatologicznym (zajmującym się ciążami z zagrożeniem dla płodu) lub ze specjalistą chorób zakaźnych. Leczenie przeciwwirusowe, jeżeli jest wskazane, rozpoczyna się możliwie najwcześniej.
| Wynik | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| IgG ujemne, IgM ujemne | Brak odporności; w ciąży możliwe jest zakażenie pierwotne. | Przestrzegajcie zasad higieny i powtórzcie badanie do 14.–16. tygodnia ciąży. |
| IgG dodatnie, IgM ujemne w pierwszym trymestrze | Zakażenie przebyte przed ciążą. Możliwa jest reaktywacja wirusa albo ponowne zakażenie innym szczepem, których serologia nie wykrywa. | Kolejne badania serologiczne zwykle nie są potrzebne. |
| IgG i IgM dodatnie, awidność wysoka | Zakażenie sprzed co najmniej 12–16 tygodni. Taki wynik w pierwszym trymestrze z dużym prawdopodobieństwem wyklucza zakażenie pierwotne z tego okresu. | Dalsza diagnostyka zwykle nie jest potrzebna. |
| IgG i IgM dodatnie, awidność niska lub pośrednia | Zakażenie pierwotne w ostatnich miesiącach nie jest wykluczone. | Zgłoście się pilnie do ośrodka perinatologicznego lub do lekarza chorób zakaźnych. |
| IgG ujemne, IgM dodatnie | Początek zakażenia albo wynik fałszywie dodatni. | Powtórzcie IgG i IgM po trzech tygodniach; lekarz może zlecić badanie PCR krwi. |
| IgG dodatnie po wcześniejszym wyniku ujemnym (serokonwersja) | Potwierdzone zakażenie pierwotne. | Zgłoście się pilnie do ośrodka perinatologicznego. |
Progi awidności różnią się między testami, dlatego wynik interpretuje się według norm laboratorium. Serokonwersja to pojawienie się IgG u kobiety, która wcześniej ich nie miała. Badanie PCR wykrywa materiał genetyczny wirusa.
Zalecam czytać IgG, IgM i awidność razem, z datą pobrania i tygodniem ciąży, a wynik pierwszego badania wykonanego dopiero w drugim lub trzecim trymestrze omówić w ośrodku perinatologicznym. Sama serologia nie wyklucza wtedy zakażenia z pierwszego trymestru.
Zakażenie pierwotne to pierwszy kontakt z wirusem. Reaktywacja to ponowne uaktywnienie wirusa utajonego w organizmie, a ponowne zakażenie to zakażenie innym szczepem u kobiety, która już przebyła CMV.
Serologia zwykle nie odróżnia tych sytuacji. Według polskich rekomendacji z 2025 roku IgM pojawia się zarówno w zakażeniu pierwotnym, jak i przy reaktywacji lub ponownym zakażeniu.
Autorzy konsensusu europejskiego z 2024 roku (wspólnego stanowiska ekspertów) piszą, że brakuje zweryfikowanego testu, który wskazałby kobiety z dawną odpornością zagrożone urodzeniem zakażonego dziecka. W grupie takich kobiet IgM stwierdzono u 0–25%, a wzrost IgG u 0–22%.
Po zakażeniu pierwotnym wirus przechodzi na płód u około 32% kobiet. Przy reaktywacji lub ponownym zakażeniu ryzyko przeniesienia wynosi według konsensusu europejskiego prawdopodobnie mniej niż 3,5%.
W Europie, gdzie przeciwciała ma 50–85% ciężarnych, około połowy wrodzonych zakażeń powstaje po zakażeniu pierwotnym. W Polsce przeciwciała ma 60–65% ciężarnych, a według polskich rekomendacji 50–65% wrodzonych zakażeń wynika z zakażenia pierwotnego.
Według metaanalizy (zbiorczej analizy) 10 badań z 2020 roku, obejmującej 2942 płody, wirus przechodzi na płód w 36,8% zakażeń pierwotnych z pierwszego trymestru. W drugim trymestrze odsetek ten wynosi 40,3%, a w trzecim 66,2%. Niedosłuch lub zaburzenia neurologiczne występują jednak głównie po zakażeniu z pierwszego trymestru.
Zakażone dziecko ma podobne ryzyko trwałych następstw po zakażeniu pierwotnym matki oraz po reaktywacji lub ponownym zakażeniu. Dlatego noworodka bada się tak samo w obu sytuacjach.
Autorzy europejskiego konsensusu zalecają serologię w pierwszym trymestrze, jak najwcześniej. U kobiet z wynikiem ujemnym zalecają powtarzanie badania co cztery tygodnie do 14.–16. tygodnia ciąży. Według polskich rekomendacji badanie powtarza się raz, w 14. tygodniu, a awidność najlepiej oznaczyć razem z IgM przed 12. tygodniem ciąży.
Awidność oznacza się przy dodatnich IgG i IgM. Wynik pośredni wymaga drugiego testu awidności albo oceny w laboratorium referencyjnym (wyspecjalizowanym w tej diagnostyce). Słabo dodatnie IgG powtarza się innym testem, a wynik rozbieżny traktuje się jak ujemny.
Ujemne IgM nie wyklucza zakażenia we wczesnej fazie. W analizie retrospektywnej z 2026 roku (opartej na archiwalnych wynikach) francuskiego laboratorium referencyjnego oceniono 1090 zakażeń pierwotnych sprzed najwyżej dwóch miesięcy. W 2,6% z nich IgM było ujemne lub niejednoznaczne. Autorzy proponują powtórzenie badania przy bardzo niskim IgG.
Przy dodatnim IgM i ujemnym IgG można oznaczyć DNA CMV we krwi metodą PCR. Badania PCR krwi i moczu nie służą do ustalania, kiedy doszło do zakażenia. Podstawowe wyjaśnienia o wynikach zebrałam w poradnikach o awidności IgG w ciąży i o dodatnim IgM w ciąży.
Przy takim wyniku zalecam konsultację w ośrodku z doświadczeniem w zakażeniach CMV, u perinatologa i u specjalisty chorób zakaźnych. Podczas konsultacji omawia się leczenie przeciwwirusowe, USG płodu i amniopunkcję, czyli pobranie płynu owodniowego do badania.
Przy zakażeniu w okresie okołokoncepcyjnym i w pierwszym trymestrze leczenie przeciwwirusowe włącza się jak najszybciej i prowadzi do czasu uzyskania wyniku amniopunkcji. W badaniu z randomizacją i grupą placebo z 2020 roku amniopunkcja wykryła zakażenie płodu u 11% kobiet leczonych (5 z 45) i u 30% w grupie placebo (14 z 47).
Wyniki te potwierdzono w metaanalizie danych indywidualnych z 2024 roku, obejmującej trzy badania i 527 kobiet.
Według polskich rekomendacji leczenie nie jest refundowane, wymaga zgody pacjentki i kontrolnych badań laboratoryjnych. Przy zakażeniu w drugim i trzecim trymestrze oraz przy reaktywacji lub ponownym zakażeniu leczenia rutynowo się nie stosuje.
Zakażenie płodu rozpoznaje się badaniem PCR płynu owodniowego pobranego w czasie amniopunkcji. Według konsensusu europejskiego amniopunkcję wykonuje się od 17. tygodnia ciąży, najwcześniej osiem tygodni po zakażeniu matki. W polskich rekomendacjach termin ten to osiem tygodni po serokonwersji, najwcześniej 18. tydzień ciąży, optymalnie 20.
Czułość badania, czyli odsetek wykrytych zakażeń płodu, wynosi według konsensusu europejskiego 87–95%, a według polskich rekomendacji 85–90%.
Ujemny wynik amniopunkcji wykonanej we właściwym terminie wyklucza według konsensusu europejskiego trwałe następstwa u dziecka. W metaanalizie cytowanej w konsensusie około 8% noworodków po ujemnej amniopunkcji okazało się zakażonych, ale w obserwacji do trzeciego roku życia nie miały ciężkich następstw.
Rozpoznanie wrodzonego zakażenia u noworodka wymaga PCR z moczu lub śliny pobranych do 21. dnia życia. Bada się każde dziecko matki z podejrzeniem lub potwierdzeniem zakażenia pierwotnego, także po ujemnej amniopunkcji.
Badania w ciąży określa standard organizacyjny opieki okołoporodowej, czyli rozporządzenie ministra zdrowia (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1140). Obejmuje on badanie w kierunku toksoplazmozy, natomiast badania w kierunku CMV w nim nie ma.
Polskie rekomendacje z 2025 roku przygotowały Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) oraz Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ). Według nich każda ciężarna powinna otrzymać informację o profilaktyce i możliwych badaniach. Autorzy rekomendacji zalecają rozważyć wprowadzenie badania w pierwszym trymestrze.
Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019–2026 (aktualizacja z 2025 roku) nie obejmuje CMV.
Autorzy europejskiego konsensusu z 2024 roku zalecają rozważyć powszechne badanie w pierwszym trymestrze, zależnie od lokalnej sytuacji epidemiologicznej. Większość krajów europejskich nie wykonuje rutynowej serologii. Zakres badań w ciąży opisuję w poradniku o badaniach w kierunku zakażeń w ciąży.
Na europejską ankietę z 2024 roku odpowiedziały głównie ośrodki referencyjne (73 ośrodki z 21 krajów). Badanie wszystkim ciężarnym oferowało 53% z nich.
Francuska agencja oceny technologii medycznych Haute Autorité de Santé (HAS) zaleciła w czerwcu 2025 roku krajowe badanie kobiet z wynikiem ujemnym lub nieznanym, z oceną programu po trzech latach.
Najważniejszym źródłem wirusa są małe dzieci, które długo wydalają go ze śliną i moczem. Według konsensusu europejskiego zasad higieny powinny przestrzegać wszystkie kobiety, niezależnie od wyniku serologii, już przed ciążą i w pierwszym trymestrze.
W polskich rekomendacjach zalecono mycie rąk po zmianie pieluchy oraz po wytarciu dziecku nosa lub śliny. Wśród zalecanych zasad są też osobne sztućce i ręczniki oraz rezygnacja z dojadania resztek po dziecku i z całowania go w usta lub w twarz, gdy płacze.
W badaniu kontrolowanym z 2015 roku, bez randomizacji, zakażenie pierwotne wystąpiło u 1,2% kobiet poinformowanych o zasadach higieny (4 z 331) i u 7,6% w grupie porównawczej (24 z 315). Ogólne zasady opisuję w poradniku o profilaktyce zakażeń.
Kiedy warto porozmawiać z lekarzem
- Jeżeli wynik wskazuje na IgM dodatnie z niską lub pośrednią awidnością, zgłoście się pilnie do ośrodka perinatologicznego lub do lekarza chorób zakaźnych.
- Jeżeli pierwsze badanie CMV wykonano w drugim lub trzecim trymestrze, omówcie wynik z lekarzem prowadzącym ciążę albo w ośrodku perinatologicznym.
- Jeżeli planujecie ciążę, oznaczcie wcześniej IgG i IgM, na przykład w ramach badań przed ciążą.
Zakażenie CMV w ciąży zwykle przebiega bezobjawowo, dlatego o ryzyku decydują awidność IgG i tydzień ciąży. Przy wysokiej awidności oznaczonej w pierwszym trymestrze zakażenie pierwotne w tym okresie jest mało prawdopodobne. Wynik niski lub pośredni wymaga konsultacji w ośrodku perinatologicznym.
Badanie krwi służy przede wszystkim do rozpoznania zakażenia pierwotnego. Przy reaktywacji lub ponownym zakażeniu przeciwciała często nie zmieniają się wyraźnie, dlatego badanie krwi zwykle ich nie wykrywa. Według konsensusu europejskiego ani serologia, ani PCR krwi i moczu nie są zalecane u kobiet, które przed ciążą miały dodatnie IgG. W polskich rekomendacjach regularne oznaczanie przeciwciał u takich kobiet uznano za nieuzasadnione.
Częściowo. Według polskich rekomendacji IgG oznaczone przed ciążą wyklucza w niej zakażenie pierwotne. Ryzyko przeniesienia wirusa przy reaktywacji lub ponownym zakażeniu jest według konsensusu europejskiego małe, prawdopodobnie poniżej 3,5%, choć nie zerowe.
Omówcie wynik w ośrodku perinatologicznym. Według polskich rekomendacji zakażenia z pierwszego trymestru nie da się wtedy wykluczyć samą serologią bez amniopunkcji. Autorzy konsensusu europejskiego nie zalecają serologii po 16. tygodniu ciąży, chyba że USG płodu wykaże nieprawidłowości.
dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych, hepatolożka, lekarka medycyny podróży. Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji u lekarza. Dane pochodzą z konsensusu europejskiego z 2024 roku, rekomendacji PTGiP i PTEiLChZ z 2025 roku, standardu opieki okołoporodowej oraz publikacji naukowych, według stanu na 20 listopada 2026 roku.
Zdjęcie: Płytka do testu ELISA po reakcji barwnej; tą metodą oznacza się między innymi przeciwciała IgG i IgM. Fot. Ajpolino, Wikimedia Commons, CC0.