Stosunek AST do ALT, nazywany wskaźnikiem De Ritisa, to po prostu iloraz dwóch aminotransferaz z Twojego wyniku badań. Sam w sobie niczego nie rozpoznaje, ale pokazuje kierunek. Wartość poniżej 1 częściej towarzyszy stłuszczeniu wątroby (MASLD), a wartość powyżej 2 nasuwa myśl o alkoholowej chorobie wątroby albo o zaawansowanym włóknieniu i marskości. W mojej praktyce traktuję ten wskaźnik jak drogowskaz, a nie jak rozpoznanie, i zawsze czytam go razem z pozostałymi wynikami oraz z tym, co słyszę od pacjenta na konsultacji.
ALT i AST to aminotransferazy, czyli enzymy obecne w dużych ilościach w komórkach wątroby. Kiedy hepatocyty ulegają uszkodzeniu, enzymy przedostają się do krwi i ich stężenie rośnie. Różnica między nimi jest istotna: ALT jest bardziej swoista dla wątroby, natomiast AST występuje również w mięśniach szkieletowych, w mięśniu sercowym i w krwinkach czerwonych. Dlatego samo podwyższenie AST nie musi mówić o wątrobie.
Wskaźnik De Ritisa to iloraz AST podzielonego przez ALT. U osoby zdrowej obie wartości bywają zbliżone, a ALT nierzadko jest nieco wyższa od AST, więc wskaźnik zwykle utrzymuje się w okolicy jedności. Same zakresy referencyjne zależą od metody i laboratorium, dlatego liczy się nie tyle sucha wartość, ile kierunek odchylenia. Kiedy proporcje się zmieniają, to właśnie ten przesunięty stosunek bywa dla mnie pierwszą podpowiedzią, skąd może pochodzić problem.
Przewaga ALT nad AST, czyli wskaźnik poniżej 1, najczęściej towarzyszy stłuszczeniu wątroby związanemu z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD). To dzisiaj bardzo częsta sytuacja, którą widzę u pacjentów z nadwagą, insulinoopornością, cukrzycą typu 2 czy podwyższonymi lipidami. Niski wskaźnik często pojawia się także w ostrym wirusowym zapaleniu wątroby, gdzie ALT potrafi wzrosnąć wielokrotnie i wyraźnie przewyższa AST. Podobny obraz z przewagą ALT bywa również przy uszkodzeniu polekowym oraz w przewlekłym WZW B lub C, dopóki nie rozwinie się zaawansowane włóknienie.
Warto pamiętać, że niski wskaźnik nie jest gwarancją łagodnego przebiegu. Mówi jedynie, że w tym momencie dominuje enzym najbardziej charakterystyczny dla wątroby. O tym, czy sytuacja jest poważna, decydują wysokość wartości, dynamika zmian w czasie i cały kontekst kliniczny.
Wskaźnik powyżej 2, czyli wyraźna przewaga AST nad ALT, klasycznie nasuwa myśl o alkoholowej chorobie wątroby. Dzieje się tak z dwóch powodów: alkohol uszkadza mitochondria hepatocytów, w których znajduje się duża część AST, a jednocześnie częsty u osób pijących niedobór witaminy B6 obniża aktywność ALT. Efekt jest taki, że proporcja przechyla się na stronę AST.
Wysoki wskaźnik bywa też sygnałem zaawansowanego włóknienia lub marskości niezależnie od przyczyny. W miarę jak wątroba włóknieje, stosunek AST do ALT stopniowo rośnie i przekracza jedność nawet u osób, które wcześniej miały typowy dla stłuszczenia obraz z przewagą ALT. To jeden z powodów, dla których nie patrzę na próby wątrobowe tylko raz, ale śledzę ich trend.
Jest jeszcze jedna pułapka, o której zawsze myślę przy bardzo wysokim AST z wysokim wskaźnikiem. Jeśli krótko przed badaniem był intensywny wysiłek fizyczny, uraz mięśni albo inna przyczyna uszkodzenia mięśni, źródłem AST mogą być właśnie mięśnie, a nie wątroba. W takiej sytuacji pomaga oznaczenie kinazy kreatynowej (CK), żeby nie przypisać wątrobie czegoś, co pochodzi skądinąd.
Między wartością 1 a 2 rozciąga się strefa, w której wskaźnik sam nie rozstrzyga niczego. Może tu pasować i postępujące stłuszczenie, i wczesne włóknienie, i wpływ leków. Dlatego wskaźnik De Ritisa nigdy nie jest u mnie badaniem, które zamyka temat. To element układanki, nie cała układanka.
Ważne jest też coś, co często zaskakuje pacjentów: prawidłowe próby wątrobowe nie wykluczają choroby wątroby. Istotne włóknienie może istnieć mimo prawidłowego ALT, a więc i mimo pozornie spokojnego wskaźnika. Kiedy mam takie podejrzenie, sięgam po ocenę nieinwazyjną, najczęściej elastografię (FibroScan), która ocenia sztywność wątroby i w wielu przypadkach zastępuje biopsję.
Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli obok nieprawidłowych prób pojawiają się objawy alarmowe:
Bez takich objawów, ale przy utrzymującym się nieprawidłowym wyniku, umów się na spokojną ocenę. Na konsultacji zbieram pełny obraz, dobieram badania uzupełniające i w razie potrzeby proponuję elastografię, żeby ocenić stan wątroby, a nie tylko jeden iloraz z laboratorium.
Wskaźnik De Ritisa to pomocny drogowskaz: poniżej 1 częściej wskazuje na stłuszczenie lub ostre zapalenie, powyżej 2 na alkohol albo zaawansowane włóknienie i marskość. To jednak wskazówka, nie rozpoznanie. O tym, co dzieje się z wątrobą, decyduje całość obrazu, a nie jedna liczba.
Autorka: dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska
Data weryfikacji: 8 lipca 2026
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Masz nieprawidłowe próby wątrobowe lub niepokojący wskaźnik AST/ALT? Umów konsultację hepatologiczną, żeby zinterpretować wyniki w pełnym kontekście i zaplanować dalsze kroki.
Czy wysoki stosunek AST do ALT zawsze oznacza alkohol?
Nie. Wskaźnik powyżej 2 klasycznie nasuwa myśl o alkoholowej chorobie wątroby, ale wysoka proporcja AST do ALT pojawia się także w zaawansowanym włóknieniu i marskości niezależnie od przyczyny. Bardzo wysokie AST z wysokim wskaźnikiem może również pochodzić z mięśni, na przykład po intensywnym wysiłku lub urazie, dlatego czasem sprawdza się kinazę kreatynową (CK).
Co znaczy stosunek AST do ALT poniżej 1?
Przewaga ALT nad AST, czyli wskaźnik poniżej 1, najczęściej towarzyszy stłuszczeniu wątroby związanemu z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD), a także ostremu wirusowemu zapaleniu wątroby, gdzie ALT rośnie wielokrotnie. Podobny obraz bywa też przy uszkodzeniu polekowym oraz w przewlekłym WZW B lub C. To wskazówka co do kierunku, a nie potwierdzenie łagodnego przebiegu.
Czy prawidłowy wskaźnik De Ritisa wyklucza chorobę wątroby?
Nie. Prawidłowe próby wątrobowe, a więc i spokojny wskaźnik, nie wykluczają choroby wątroby. Istotne włóknienie może istnieć mimo prawidłowego ALT. W razie podejrzenia stosuje się ocenę nieinwazyjną, najczęściej elastografię (FibroScan).
Czy sam wskaźnik AST do ALT wystarczy do diagnozy?
Nie. Wskaźnik De Ritisa to element układanki, a nie rozpoznanie. Interpretuje się go razem z wysokością samych ALT i AST, wartościami GGTP, ALP i bilirubiny, obrazem klinicznym oraz trendem w czasie. Same zakresy referencyjne zależą od metody i laboratorium.
Czy sportowiec może mieć podwyższone AST i wysoki wskaźnik bez choroby wątroby?
Tak. AST występuje również w mięśniach szkieletowych, więc intensywny wysiłek lub uszkodzenie mięśni może podnieść AST i przechylić wskaźnik w stronę AST, mimo zdrowej wątroby. Pomaga wtedy oznaczenie CK i powtórzenie badania w spoczynku.
Treść opracowana na podstawie aktualnych wytycznych powyższych instytucji oraz doświadczenia klinicznego autorki. Ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Data weryfikacji: lipiec 2026.